Ο χρόνος αποτελεί ένα κλασσικό θέμα με το οποίο έχουν ασχοληθεί οι φιλόσοφοι, όπως και ποικίλοι ερευνητές μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις, με κορυφαία διαπίστωση τη «σχετικότητα του χρόνου». «Αν θέλεις να μάθεις την αξία του μήνα, ρώτησε μία έγκυο που βρίσκεται στο μήνα της» κι «αν θέλεις να μάθεις την αξία του ενός λεπτού, ρώτησε έναν κύριο που έχασε το τρένο για ένα λεπτό», λέει μία γνωστή ιστορία. Φαντάζομαι πολλοί από εσάς που είναι μισθωτοί, θα αντιλαμβάνονται την αξία της τελευταίας εβδομάδας πριν από την κατάθεση του μισθού τους στον τραπεζικό τους λογαριασμό. Ποια είναι όμως η αξία του χρόνου για τον καθένα και πως μπορούμε να διαχειριστούμε τον χρόνο μας καλύτερα, ώστε στο τέλος της ημέρας να έχουμε μία αίσθηση ικανοποίησης και πληρότητας για το πώς περάσαμε τη μέρα μας;
Ασφαλώς και θα έχετε ακούσει ότι «δεν χρειάζεται να δουλεύουμε σκληρά, αλλά έξυπνα». Αν και αυτού του είδους οι αφορισμοί, στην πράξη, σημαίνουν πολύ λίγα πράγματα για το πως ακριβώς μπορούμε να βελτιώσουμε τον τρόπο με τον οποίο χειριζόμαστε τις υποθέσεις μας, μας δίνουν μία κατεύθυνση για το πως να σκεφτόμαστε σε σχέση με τον χρόνο μας ή άλλες σημαντικές πτυχές της ζωής μας. Κι ένας «έξυπνος» τρόπος για να διαθέτουμε τον χρόνο μας είναι, καταρχήν, να σκεφτόμαστε την αξία του και να προγραμματίζουμε τη δράση μας με βάση τους στόχους που θέλουμε να επιτύχουμε, σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα (σήμερα, μέχρι το τέλος της εβδομάδας, φέτος, τα προσεχή χρόνια, κ.ο.κ.). Επίσης, χρειάζεται να σκεφτόμαστε το δρόμο ή τη μέθοδο που χρειάζεται να ακολουθήσουμε, ώστε να επιτύχουμε τον στόχο μας με τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια κι όσο γίνεται πιο σύντομα. Αυτό σημαίνει χρησιμοποιώ τον χρόνο όχι μόνο αποτελεσματικά (πετυχαίνοντας στόχους), αλλά και αποδοτικά (χρησιμοποιώντας τους ελάχιστους αναγκαίους πόρους). Όμως, ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να αξιοποιήσουμε ή να σπαταλήσουμε τον χρόνο μας έχει σημαντικές ψυχολογικές επιδράσεις. Όταν χρησιμοποιούμε τον χρόνο μας δημιουργικά, τονώνεται η αυτοπεποίθησή μας, ενώ όταν νιώθουμε ότι συσσωρεύονται υποχρεώσεις και εκκρεμότητες, μπορεί να χάσουμε ακόμη και τον ύπνο μας. Συχνά οι ψυχολόγοι αναφέρονται στη σημασία που έχει για ένα πρόσωπο να αισθάνεται ότι διατηρεί, σ’ ένα σχετικά υψηλό επίπεδο, τον έλεγχο του χρόνου (internal locus of control) και ότι δε βρίσκεται στο «έλεος» εξωτερικών παραγόντων που, συνήθως, εισβάλλουν απρόσκλητοι, επηρεάζοντας αρνητικά τη ζωή του (external locus of control). Σε γενικές γραμμές, όταν αισθανόμαστε ότι ελέγχουμε εμείς τον ρυθμό και την εξέλιξη της ζωής μας και όχι άλλοι παράγοντες (άλλα πρόσωπα, η μοίρα ή η τύχη), είναι πιο πιθανό να αναλάβουμε την υλοποίηση των δράσεων και ενεργειών που χρειάζονται για να πετύχουμε έναν στόχο μας, γνωρίζοντας ότι το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται κυρίως από εμάς.
Η αποτελεσματική και αποδοτική διαχείριση του χρόνου μάς φέρνει αντιμέτωπους με τον εαυτό μας. Ασφαλώς θα έχετε πέσει πολλές φορές θύμα της «αναβλητικότητας» ή του «συνδρόμου του (όχι μόνο Έλληνα) φοιτητή» που διαβάζει τα μαθήματα για τις εξετάσεις την παραμονή των εξετάσεων (Rao, 2015). Αν και σύμφωνα με κάποιες ψυχολογικές έρευνες η τακτική του να αφήνουμε τα πράγματα μέχρι την τελευταία στιγμή είναι ένας τρόπος για να είμαστε πιο αποδοτικοί (διαθέτουμε τον ελάχιστο απαιτούμενο χρόνο), είναι πιο συνηθισμένο η χρονική πίεση να μας ακινητοποιήσει, να μπλοκάρει τη δημιουργικότητά μας και να μας αγχώσει, μ’ όλες τις δυσάρεστες συνέπειες. Το τρίπτυχο για αποτελεσματική και αποδοτική διαχείριση του χρόνου στην καθημερινότητά μας λοιπόν, μπορεί να είναι: προγραμματισμός της καθημερινής μας ατζέντας (“to do list”), ιεράρχηση των προτεραιοτήτων (με κυριότερη τη διαγραφή δράσεων που η υλοποίησή τους δεν προσθέτει αξία σ’ αυτό που κάνουμε) και κατάλληλη διαχείριση των… «χρονοκλεφτών». Οι «χρονοκλέφτες» είναι γεγονότα που υπάρχουν ή εμφανίζονται στην καθημερινότητά μας κι αποσπούν την προσοχή μας από την υλοποίηση των δράσεων που έχουμε προγραμματίσει. Για έναν υπάλληλο γραφείου, συνηθισμένα εμπόδια στην αποτελεσματική και αποδοτική υλοποίηση του έργου του μπορεί να είναι τηλεφωνήματα μεγαλύτερης διάρκειας από την αναμενόμενη, κουβεντούλα με συναδέλφους για θέματα εκτός της δουλειάς (το κουτσομπολιό αρέσει σε όλους), ο «πειρασμός» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (fb) στο διαδίκτυο κι άλλα παρόμοια. Πώς διαχειριζόμαστε λοιπόν τους «χρονοκλέφτες»; Δεν φαίνεται να υπάρχει μία στάνταρ μέθοδος. Ο αυτο-έλεγχος γενικά είναι δύσκολος, αλλά μπορούμε να τον ενισχύσουμε αν σκεφτούμε ότι «καθυστερώντας να υλοποιήσουμε προγραμματισμένες δράσεις που πρέπει να γίνουν από εμάς αποκλειστικά, έχει αλυσιδωτές επ ιδράσεις, όπως καθυστέρηση στην έγκαιρη αποχώρηση από την εργασία μας ή στην συμμετοχή σε αγαπημένες δραστηριότητες που μας περιμένουν αργότερα». Μία τεχνική που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, καθώς οι χρονοκλέφτες είναι συνήθως ευχάριστες δραστηριότητες, είναι να επιτρέπουμε να συμβαίνουν στη διάρκεια της μέρας μας με τη μορφή σύντομων διαλειμμάτων, στο ενδιάμεσο δύσκολων και απαιτητικών εργασιών. Ούτως ή άλλως, η διατήρηση της προσοχής μας σ’ ένα αντικείμενο δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από 90 λεπτά περίπου. Μετά, χρειαζόμαστε οπωσδήποτε διάλειμμα…
Τροφή για σκέψη: Πόσο ικανοποιημένοι είστε από τη διαχείριση του χρόνου σας στην καθημερινότητά σας; Σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι υπάρχει ισορροπία στην κατανομή του χρόνου σας στους επιμέρους σημαντικούς τομείς της ζωής σας: επαγγελματική απασχόληση (ή σπουδές για τους μαθητές/φοιτητές), οικογένεια, προσωπική και κοινωνική ζωή (συμπεριλαμβανομένης της αναψυχής και διασκέδασης);
Rao, P. (2015). Time Management for new Employees. Birmingham, Impact
* Συμβουλευτικός ψυχολόγος και συγγραφέας – Μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί του, για συμβολή στη διαχείριση ψυχολογικών και προσωπικών ζητημάτων που σας απασχολούν, μέσω του Κοινωνικού Οργανισμού «The Orange Bus (Το Πορτοκαλί Λεωφορείο)» (Ινστιτούτο Συμβουλευτικής, Δημιουργικής Επικοινωνίας & Έκφρασης + Ψυχομετρίας, τηλ. 6944-252208, chrisbibitsos@yahoo.gr, Φιλελλήνων 23, Έδεσσα).
