Η εποχή της χαμένης αθωότητας…

Άρθρα

Πότε «ωριμάζει» ο άνθρωπος; Είναι ένα ερώτημα που ακούω συχνά σε συζητήσεις και, μάλλον, είναι δύσκολο να δώσουμε μία συγκεκριμένη απάντηση, καθώς η έννοια της «ωριμότητας» είναι πολύ σχετική (και ίσως τελικά κάτι που «δεν υπάρχει»!). Μία φορά, βρέθηκα μ’ έναν αρκετά μεγαλύτερο από εμένα σε ηλικία συνάδελφο, σ’ ένα νεανικό καφέ και απέναντι μας ήταν μία παρέα νεαρών φοιτητών. Συζητούσαν σε υψηλό τόνο, αντιπαρατιθέμενοι και εκφράζοντας ο καθένας τα επιχειρήματά του τα οποία, στην πλειονότητά τους, ήταν είτε αστήρικτα, είτε υπερβολικά και ακραία. Κάποια στιγμή, ασυναίσθητα, ο καλός φίλος και συνάδελφος, αναφερόμενος στους φοιτητές, μου είπε: «Νομίζω ότι αυτά τα παιδιά δεν ξέρουν τί θέλουν…» και, μετά από λίγο, συμπλήρωσε: «μήπως όμως εμείς ξέρουμε, στ’ αλήθεια, τί θέλουμε;» Η ατάκα του φίλου μου με ταρακούνησε γιατί, από τη μία αναφέρθηκε στους ενήλικες φοιτητές με τον όρο «παιδιά» και από την άλλη, αυτός ήταν τότε γύρω στα 55, ενώ εγώ κάπου στα 40, σε ηλικίες δηλαδή που κάποιος περιμένει, αν μη τι άλλο, τα πρόσωπα να έχουν μία σχετικά σταθερή άποψη για το «ποιοι είναι» και «τι θέλουν από τη ζωή τους». Κι όμως, κοιτώντας εκείνη τη στιγμή βαθιά μέσα μου, διαπίστωσα ότι μάλλον δεν ήξερα, όπως ακριβώς αισθάνονταν και ο ώριμος ηλικιακά φίλος μου! Η έκπληξή μου όμως έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν, δύο μόλις μήνες αργότερα, συναντήθηκα μ’ έναν παλιό Πανεπιστημιακό καθηγητή μου ο οποίος, εκείνη τη χρονιά, επρόκειτο να βγει στη σύνταξη. Είχαμε μία πολύ όμορφη συζήτηση, σ’ ένα παραλιακό ταβερνάκι όταν κάποια στιγμή, μ’ ένα μικρό παράπονο μου είπε: «Όμως Χρήστο, όπως καταλαβαίνεις, τώρα που γίνομαι κι εγώ σιγά-σιγά γερούλης, παραπονιέμαι για διάφορα πράγματα στη ζωή μου και γκρινιάζω, τις περισσότερες φορές, αδικαιολόγητα…». Η συγκεκριμένη φράση του καθηγητή μου, μου έδειξε κατά κάποιον τρόπο ότι αισθάνονταν κάπως ευάλωτος και αδύναμος να ελέγξει τις καταστάσεις, παρά το γεγονός ότι είχε πολύ καλή αυτογνωσία και επαφή με τον εαυτό και την ηλικία του. Τί γίνεται λοιπόν; Ένα πρόσωπο δεν «ωριμάζει» ούτε μπαίνοντας στην περίοδο της ενηλικίωσης, ούτε αργότερα στις «χρυσές» δεκαετίες των 30, 40 και 50 που θεωρούνται οι πιο δημιουργικές και παραγωγικές στη ζωή του ανθρώπου, ούτε ακόμη στην περίοδο που αρχίζει να μπαίνει στη λεγόμενη τρίτη ηλικία; Και αν η ωρίμανση είναι ένα «έργο ζωής», πότε ο άνθρωπος χάνει την «αθωότητα» που χαρακτηρίζει τον κόσμο της εφηβείας και της πρώτης νεότητας (αν υπάρχει δηλαδή και κάτι τέτοιο, γιατί κάποιοι το αμφισβητούν); Ένα διάσημο βιβλίο στον τομέα της ψυχολογίας είναι αυτό το ψυχιάτρου Eric Berne (1964), με τίτλο «Παιχνίδια που παίζουν οι άνθρωποι: Η ψυχολογία των Ανθρωπίνων Σχέσεων». Το συγκεκριμένο βιβλίο υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι, στις μεταξύ τους σχέσεις, συμπεριφέρονται μ’ έναν σχετικά προβλέψιμο και μάλλον κοινωνικά εκμαθημένο τρόπο, σαν να συμμετέχουν σε παιχνίδια με τίτλους όπως «η αίθουσα του δικαστηρίου», «κλέφτες και αστυνόμοι», «κοίτα τι με ώθησες να κάνω», κλπ. Υπάρχουν παιχνίδια για όλους τους συνηθισμένους ρόλους που αναλαμβάνουν οι άνθρωποι στις συζυγικές τους σχέσεις, στο σεξ, στις διαπραγματεύσεις με το αφεντικό τους, όπως και σε ανταγωνιστικές σχέσεις με φίλους τους ενώ οι κύριοι ρόλοι που φαίνονται να αναλαμβάνουν οι άνθρωποι, κατά περίπτωση, είναι άλλοτε του «γονέα» κι άλλοτε του «παιδιού». Όχι λοιπόν μόνο τα παιδιά, αλλά και οι ενήλικες συμμετέχουν σε παιχνίδια και, κάποιες φορές, αρκετά επικίνδυνα.   

Πότε είναι όμως χρονολογείται η εποχή της χαμένης αγνότητας; Πότε αναμένεται ένα άτομο να απωλέσει την αθωότητα με την οποία «γεννήθηκε» και να μπει στον σκοτεινό κόσμο μίας ζοφερής πραγματικότητας, στην οποία βασιλεύουν το ψέμα, η υποκρισία, η εκμετάλλευση και άλλα δεινά ενώ, παράλληλα, ελλοχεύουν ο πόνος, η δυστυχία και η αδικία; Θυμάμαι πάντοτε τα παιδιά μου πόσο εύκολο ήταν να πιστέψουν στην ιστορία του Άγιου Βασίλη, όταν ήταν μικρά ή ότι το αυτοκίνητο θα μπορούσε να πετάξει, αν πατούσα ένα συγκεκριμένο κουμπί. Σίγουρα όχι μέσα σ’ έναν χρόνο, αλλά προχωρώντας στις τάξεις του δημοτικού, απέκτησαν την ικανότητα να λένε σε εμένα διάφορες μυθοπλασίες, παρουσιάζοντάς τες σαν πραγματικές, ξεπερνώντας με στη φαντασία, αλλά γνωρίζοντας πολύ καλά που σταματάει η πραγματικότητα και που αρχίζει το φανταστικό. Για πολλούς ανθρώπους η απώλεια της χαμένης αγνότητας μπορεί να γίνει μ’ έναν βίαιο τρόπο, μέσα από μία οδυνηρή εμπειρία, για άλλους μπορεί να πάρει κάποιο χρόνο, αλλά συνήθως η ζωή έχει πολλούς τρόπους ώστε να μας δείξει το σκληρό της πρόσωπο, μαζί με την απίστευτη ομορφιά που μπορούμε να απολαμβάνουμε. Συνήθως η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι ένα γεγονός που μπορεί να πυροδοτήσει μέσα μας πολλές σκέψεις για την αξία και το νόημα της ζωής, ενώ το κυνήγι της ηδονής, που στον σύγχρονο κόσμο μπαίνει νωρίς στη ζωή των ανθρώπων, μπορεί να μας οδηγήσει σε περίεργους δρόμους…  

Τί λέει όμως η ψυχολογία για όλα αυτά; Μία ενδιαφέρουσα άποψη που κατά τη γνώμη μου φωτίζει αρκετά το θέμα της «ωριμότητας» λέει ότι «οι άνθρωποι ωριμάζουν όταν αρχίσουν να λένε αυτά που λέγανε οι γονείς τους». Δηλαδή, όταν ακούσετε τον εαυτό σας να λέει φράσεις όπως «μην βγαίνεις έξω χωρίς το μπουφάν σου» ή «το χρήμα σίγουρα δεν φέρνει την ευτυχία, αλλά μπορεί να σου εξασφαλίσει την αξιοπρέπεια και αυτονομία σου», τότε ίσως έχετε αποκτήσει ένα είδος επίγνωσης για το «τι στο καλό κάνω εγώ, εδώ, σ’ αυτόν τον κόσμο».  

Τροφή για σκέψη: Πόσο ώριμοι νιώθετε; Αυτή η αίσθηση είναι μία κατάκτηση που συνέβη μέσα από την πάροδο του χρόνου ή κυρίως μέσα από κάποιες εμπειρίες που είχατε. Θυμάστε κάποια εμπειρία που να σας βοήθησε να δείτε τη ζωή σας αλλιώς; Πως αισθάνεστε για τη συγκεκριμένη εμπειρία; Ευγνωμοσύνη ή θα προτιμούσατε να μην την έχετε βιώσει ποτέ;  
Berne, E. (1964). Games People Play: The Psychology of Human Relationships. New York: Ballantine Books

* Συμβουλευτικός ψυχολόγος και συγγραφέας – Μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί του, για συμβολή στη διαχείριση ψυχολογικών και προσωπικών ζητημάτων που σας απασχολούν, μέσω του Κοινωνικού Οργανισμού «The Orange Bus (Το Πορτοκαλί Λεωφορείο)» (Ινστιτούτο Συμβουλευτικής, Δημιουργικής Επικοινωνίας & Έκφρασης + Ψυχομετρίας, τηλ. 6944-252208, chrisbibitsos@yahoo.gr, Φιλελλήνων 23, Έδεσσα).