Μπορεί να γράφηκε σε χρόνο ρεκόρ, το επετειακό λεύκωμα “Η συμμετοχή της Έδεσσας και της Περιοχής στην Εθνεγερσία του 1821”, ωστόσο οι πληροφορίες και τα γεγονότα, που περιέχει, προκύπτουν από την πολυετή και ενδελεχή έρευνα του ιστορικού – συγγραφέα, Δημήτρη Ευαγγελίδη.
Ενα βιβλίο, που αποπνέει άρωμα ….Εδεσσας, με σημαντικές μορφές του Αγώνα, άγνωστες ίσως για τους περισσότερους, ωστόσο, μετά την έκδοση του συγγραφικού πονήματος έγιναν “οικεία πρόσωπα”, αγαπημένα και σεβαστά.
“Φίλος” της “εδεσσαϊκής” ο συντοπίτης μας συγγραφέας, στη συνέντευξη που ακολουθεί, αποκαλύπτει τη σύλληψη των “σκέψεών” του για τη συγγραφή του βιβλίου, μιλά για τον “αδικημένο” Εδεσσαίο Ηρωα του 1821, Παναγιώτη Ναούμ, ενώ, με θάρρος και ειλικρίνεια, εκφράζει την άποψή του, “γιατί … τα παιδιά μας είναι ανιστόρητα”.
Η συζήτηση με τον κ. Δημήτρη Ευαγγελίδη περιλαμβάνει και πολλά άλλα ζητήματα. Ολα ενδιαφέροντα, σημαντικά… στοχεύουν στην αποκόμιση γνώσεων και διδαγμάτων.
Η συνέντευξη
“Ε”: κ. Ευαγγελίδη, είναι αλήθεια ό,τι συγγράψατε το Επετειακό Λεύκωμα «Η συμμετοχή της Έδεσσας και της Περιοχής στην Εθνεγερσία του 1821» σε χρόνο ρεκόρ; Τι συναισθήματα σας δημιουργεί το γεγονός ότι η έκδοσή του συμπίπτει με τον εορτασμό των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση 1821;
– Θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε και έτσι, εάν μάλιστα αναλογισθούμε το τι δουλειά χρειαζόταν να γίνει μέχρι να εντοπιστεί και να συγκεντρωθεί το υλικό, να αναζητηθούν οι γκραβούρες, τα χαρακτικά, οι πίνακες ζωγραφικής ξένων περιηγητών εκείνης της εποχής που είχαν επισκεφτεί την Έδεσσα, οι φωτογραφίες κλπ, που θα κοσμούσαν το Λεύκωμα (υπενθυμίζω ότι αναφερόμαστε σε Λεύκωμα και όχι σε ένα απλό βιβλίο) και, τέλος, όλα αυτά να ταξινομηθούν, να τοποθετηθεί το καθένα στην σωστή θέση, με την σωστή σειρά και ένα σωρό ακόμη λεπτομέρειες, διότι εκτός από την συγγραφή ανέλαβα και την επιμέλεια της έκδοσης.
Με την ευκαιρία νομίζω ότι αξίζει να γράψουμε και δυο λόγια για το πώς ξεκίνησε αυτή η ιστορία: Μια Κυριακή απόγευμα του Γενάρη της περασμένης χρονιάς, είχα διαβάσει ένα άρθρο που προειδοποιούσε να ξεκινήσουν έγκαιρα οι σχεδιασμοί και προγραμματισμοί για τον εορτασμό των 200 χρόνων της Εθνεγερσίας του 1821. Σκέφτηκα τότε ότι έπρεπε κάτι να γίνει και στην πόλη μας.
Η αρχική μου ιδέα ήταν ότι έπρεπε, πέρα από κάποιες εκδηλώσεις, να γραφτούν μια σειρά άρθρα, ώστε να υπενθυμίσουν την συμμετοχή της Έδεσσας και της περιοχής, αλλά και της Μακεδονίας γενικότερα, στην Εθνεγερσία, αναλογιζόμενος τους ξεχασμένους ήρωες που εξακολουθούν να παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό μέχρι σήμερα. Έκατσα, λοιπόν, και έγραψα ένα άρθρο, επισημαίνοντας τα παραπάνω, με την προοπτική να ακολουθήσουν και άλλα, αναφερόμενα σε επί μέρους θέματα.
Μετά από κάποιες μέρες συναντήθηκα τυχαία με το Δήμαρχο και πάνω στη συζήτηση του ανέφερα τη σκέψη μου για τη συγγραφή άρθρων, οπότε μου ανέφερε επί λέξει «και δεν γράφεις ένα βιβλίο; Έχεις γράψει τόσα. Ένα βιβλίο είναι κάτι που θα μείνει και πρέπει να γραφτεί. Θα το στηρίξω σε ό,τι χρειάζεται».
Κάπως έτσι ξεκίνησε αυτό το Επετειακό Λεύκωμα και ολοκληρώθηκε με το καλλίτερο, πιστεύω, δυνατό αποτέλεσμα. Αυτά βέβαια είχαν συζητηθεί πριν από την εμφάνιση του κορωνοϊού και τα όσα επακολούθησαν. Στην περίπτωσή μας, βέβαια, ισχύει η γνωστή ρήση «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Ο υποχρεωτικός εγκλεισμός (αντιπαθώ την ξενική λέξη lockdown, που κάποιοι ανελλήνιστοι, μας την φόρτωσαν) υπήρξε για μένα μια ευκαιρία που με βοήθησε να αφοσιωθώ στη συγγραφή, εργαζόμενος 10 και 12 ώρες σχεδόν καθημερινά.
Απαντώντας τώρα στο δεύτερο υποερώτημα είναι προφανές ότι χαίρομαι πάρα πολύ που μπόρεσα να ολοκληρώσω αυτό που είχα σκεφτεί και, επί πλέον, είμαι υπερήφανος που μπόρεσα να προσφέρω κάτι στην πόλη μας και ιδίως στις νεώτερες ηλικίες, που θα έχουν πλέον ένα σημείο αναφοράς ώστε να αισθάνονται και αυτοί υπερηφάνεια για τους προγόνους μας. Και για να προλάβω κάποιες συζητήσεις, έστω και καλοπροαίρετες, για την προσφορά μου αυτήν δεν έλαβα και πολύ περισσότερο δεν ζήτησα κάποιο αντάλλαγμα, διότι θεωρώ αδιανόητο να ζητήσει κάποιος αντάλλαγμα για κάτι που προσφέρει στην πόλη του, διότι τότε πρόκειται περί συναλλαγής και όχι προσφοράς.
“Ε”: Υπάρχει κάποιος Εδεσσαίος Ήρωας του 1821, ίσως άγνωστος για τους περισσότερους, που έχει αδικηθεί και δεν έχει τιμηθεί, όπως θα έπρεπε;
– Πιστεύω ότι υπάρχει και δεν είναι άλλος από τον Παναγιώτη Ναούμ, μια τεράστια προσωπικότητα εκείνης της εποχής, που λόγω της εξαιρετικής μόρφωσης που έλαβε, αλλά και των ικανοτήτων του, χειρίστηκε και έφερε εις πέρας σοβαρότατες υποθέσεις και αποστολές, τόσο στα χρόνια του Αγώνα όσο και αργότερα. Μέλος της Φιλικής Εταιρείας από το 1820 ίσως και νωρίτερα, συμμετείχε ενεργά στην προετοιμασία της Επανάστασης. Ως πληρεξούσιος της Επαρχίας Εδέσσης συμμετείχε στην Γ’ Εθνοσυνέλευση του 1827, στην Δ’ το 1829 και στην Ε’ (1831-1832).
Υπήρξε μέλος «Επί του συνοικισμού των Μακεδόνων Επιτροπής», η οποία πρωτοστάτησε στην δημιουργία του οικισμού των Μακεδόνων της Νέας Πέλλας στην Αταλάντη, διετέλεσε υπασπιστής του Όθωνα και όπως έχει γραφτεί «διέπρεψε σαν πρόξενος της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη, ως γνώστης των τοπικών συνθηκών και της πρακτικής των οθωμανικών αρχών. Αργότερα μετατέθηκε στη Λειψία της Γερμανίας, όπου εγκαταστάθηκε μονίμως».
Αυτή η μεγάλη μορφή του Αγώνα παραμένει δυστυχώς μέχρι σήμερα παντελώς άγνωστος.
“Ε”: Είδαμε ό,τι στις εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια, σε όλο τον κόσμο απέπνεε …άρωμα Ελλάδας. Πώς το εξηγείτε αυτό; Θεωρείτε ό,τι η Ελληνική Επανάσταση είναι η πιο σημαντική στη νεώτερη παγκόσμια ιστορία;
– Πιστεύω ότι πραγματικά υπήρξε από τις πλέον σημαντικές, αν όχι η σημαντικότερη, για δύο μοναδικούς λόγους: Πρώτον ξεκίνησε μέσα σε εντελώς αντίξοες διπλωματικές συνθήκες, μια χρονιά στην οποία κυριαρχούσε το δόγμα της λεγομένης «Ιεράς Συμμαχίας» (μάλλον ανίερη έπρεπε να ονομάζεται) και κάθε επαναστατική προσπάθεια μέχρι τότε είχε κατασταλεί με βίαιο και αιματηρό τρόπο και δεύτερον χωρίς την στρατιωτική ή οικονομική στήριξη άλλου κράτους. Εάν μάλιστα την συγκρίνουμε με την αμερικάνικη επανάσταση του 1776, που είχε στη διάθεσή της την απλόχερη οικονομική, ναυτική και στρατιωτική ενίσχυση της Γαλλίας και στη συνέχεια της Ισπανίας και της Ολλανδίας, ισχυρών δυνάμεων της εποχής οι συγκρίσεις είναι απογοητευτικές. Το ότι τελικά πέτυχε αποτελεί πραγματικά ένα σπάνιο και μοναδικό επίτευγμα για τα δεδομένα της εποχής. Φυσικά δεν χρειάζεται να αναφέρω και το γεγονός ότι μια χούφτα Έλληνες ξεσηκώθηκαν εναντίον μιας τεράστιας αυτοκρατορίας της εποχής.
“Ε”: Ποιά κληρονομιά νομίζετε ό,τι μας έχει αφήσει ο Αγώνας του 1821;
– Για την σημερινή Ελλάδα δυστυχώς ελαχιστότατη. Και δεν φταίνε μόνον οι πολίτες.
“Ε”: Εσάς, ποιός οπλαρχηγός, απ’ τους Ήρωές μας, σας ελκύει περισσότερο και γιατί;
– Χωρίς να θέλω να υποβαθμίσω τη συνεισφορά όλων των υπολοίπων αγωνιστών της περιοχής μας, πιστεύω ότι η μορφή του Αγγελή Γάτσου ξεχωρίζει. Υπήρξε μια από τις ηρωικότερες μορφές των αγώνων για την απελευθέρωση της Πατρίδας μας από τον οθωμανικό ζυγό, ένας σεμνός και ανιδιοτελής αγωνιστής. Οι ιστορικοί τον περιγράφουν ως έχοντα «ανάστημα πελώριον, κεφαλήν μεγάλην και μύστακα δασύν, βλέμμα εκφράζον απλότητα και τόλμην και φωνήν τραχείαν, ρωμαλέο, φιλάνθρωπο και ανδρειότατο, όσον δε ήτο ήπιος και αγαθός εν ειρήνη, τόσον οργίλος και καταστρεπτικός ήτο εις τας μάχας». Μετά την Επανάσταση εγκαταστάθηκε μαζί με 2.000 περίπου Μακεδόνες αγωνιστές, με τις οικογένειές τους, στην Αταλάντη της Φθιώτιδας, σε έκταση που τους παραχωρήθηκε, την οποία ονόμασαν Νέα Πέλλα όπως προανέφερα. Εκεί πέθανε το 1839, άσημος και πτωχός.
“Ε”: Σε επίπεδο Νομού, εμείς ποιά γεγονότα πρέπει να ξεχωρίσουμε και να γνωρίζουμε;
– Τη συμμετοχή εκατοντάδων αγωνιστών από την περιοχή μας σε ΟΛΕΣ τις πολεμικές συγκρούσεις της Εθνεγερσίας, από τα Δερβενάκια και το Μεσολόγγι, μέχρι τα ολοκαυτώματα της Νάουσας και των Ψαρών. Ξεχωρίζει όμως η θριαμβευτική νίκη των Μακεδόνων αγωνιστών υπό τους Καρατάσο και Γάτσο στις 15/16 Μαρτίου του 1825 στο χωριό Σχινόλακκα της Μεσσηνίας, όπου κατατρόπωσαν ένα τάγμα Αιγυπτίων του Ιμπραήμ με σύγχρονο εξοπλισμό και εκπαιδευμένο από Ευρωπαίους αξιωματικούς που συμμετείχαν ενεργά στις πολεμικές επιχειρήσεις. Οι Αιγύπτιοι εγκατέλειψαν στο πεδίο της μάχης μεγάλο αριθμό νεκρών, αλλά και λογχοφόρα όπλα, πολύτιμα λάφυρα που στάλθηκαν στην Τριπολιτσά. Επίσης, δεν πρέπει να λησμονούμε τα 25 παλληκάρια από την Καρυδιά που έπεσαν ηρωϊκά μπροστά στον ναό του Αγίου Δημητρίου στο ολοκαύτωμα της γειτονικής μας Νάουσας.
“Ε”: Βέβαια, τώρα με την πανδημία, για δεύτερη χρονιά, δεν έγιναν μαθητικές παρελάσεις. Ένα δυσάρεστο, πραγματικά, γεγονός, που “απομακρύνει”, θα λέγαμε, τους μαθητές απ’ τις εθνικές εορτές και την ιστορία μας. Με αποτέλεσμα, σήμερα, να βλέπουμε ό,τι τα παιδιά, δυστυχώς, δε γνωρίζουν ιστορία. Θα ήθελα το σχόλιό σας.
– Το ότι τα παιδιά μας είναι ανιστόρητα δεν έχει σχέση με τον κορωνοϊό και τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στην Εκπαίδευση. Είναι μια χρόνια κατάσταση που οφείλεται στον τρόπο διδασκαλίας, στα άθλια σχολικά βιβλία «Ιστορίας», τα οποία οι μαθητές αναγκάζονται να αποστηθίζουν για τις πανελλαδικές και τα διαγράφουν από την μνήμη τους αμέσως μετά τις εξετάσεις. Οι μεμονωμένες προσπάθειες άξιων εκπαιδευτικών σε όλες τις βαθμίδες δεν έχουν αποτέλεσμα λόγω των περιορισμών που υπάρχουν. Αδιάφορες κυβερνήσεις, απίστευτοι υπουργοί Παιδείας διαμόρφωσαν εδώ και δεκαετίες μια θλιβερή κατάσταση που δυστυχώς διαιωνίζεται και θα χειροτερεύει. Αρχίζω πλέον να πιστεύω ότι αυτό δεν είναι τυχαίο και δεν αναφέρομαι μόνον στο μάθημα της Ιστορίας. Όπως είναι διαπιστωμένο, όσο πιο αγράμματος και αμόρφωτος είναι ένας λαός τόσο πιο εύκολα χειραγωγείται. Ας μας προβληματίσει αυτό το γεγονός.
“Ε”: Υπάρχουν, σήμερα, ηγέτες, για επανάσταση, κ. Δημήτρη;
– Αν ο κόσμος περιμένει ξαφνικά να εμφανιστεί ένας νέος Μεγαλέξανδρος, ένας νέος Βασίλειος Βουλγαροκτόνος, ένας νέος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης που θα λύσει όλα τα προβλήματα ως δια μαγείας, ενώ εμείς θα χαζεύουμε στα χαζοκούτια συνταγές μαγειρικής, διαγωνισμούς τραγουδιού ή μόδας και τηλεπαιχνίδια, πλανάται πλάνην οικτρά. Δε θέλω να προσθέσω τίποτε περισσότερο.
