«Κοιτώντας το δέντρο, κινδυνεύεις να χάσεις το δάσος», λέει μία γνωστή θεώρηση για την ολοκληρωμένη και σφαιρική εξέταση της πραγματικότητας. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και στη ζωή μας, όταν αναλωνόμαστε σε μία απαιτητική καθημερινότητα, χωρίς να βλέπουμε τι γίνεται γύρω μας. Μπορεί να περάσουμε μία ολόκληρη εβδομάδα προσπαθώντας να ανακαινίσουμε τη βιτρίνα στο μαγαζί μας, αγνοώντας ότι η σύγχρονη τάση για αγορές σήμερα είναι μέσω του διαδικτύου. Αντίστοιχα, πολλές φορές, στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε επικεντρωνόμαστε στην εξεύρεση μίας λύσης (αυτό προτείνουν και οι θεραπευτές), αλλά η λύση δεν είναι εύκολο να βρεθεί, αν δεν μπορέσουμε να δούμε πως ακριβώς συνδέεται και αλληλο-επηρεάζεται το πρόβλημα με το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ανήκει.
Στην Συμβουλευτική υπάρχει μία αρκετά γνωστή τεχνική που μας επιτρέπει να δούμε μ’ ένα διαφορετικό «μάτι» την πραγματικότητα και να σκεφτούμε ερμηνείες ή λύσεις που μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές και κατάλληλες για την περίπτωσή μας. Η τεχνική αυτή ονομάζεται η «οπτική του ελικοπτέρου» και είναι μία μεταφορά (αναλογία) για την προσέγγιση ενός ζητήματος ή προβλήματος που αντιμετωπίζουμε, σε μία κρίσιμη ή μεταβατική περίοδο της ζωής μας. Φανταστείτε λοιπόν ότι έχετε χαθεί στην έρημο. Οι δυνάμεις σας εξαντλούνται, στο παγούρι σας υπάρχουν ελάχιστες στάλες με νερό, οι προμήθειές σας έχουν όλες σωθεί και νιώθετε πανικό και απελπισία. Σκεφτείτε τώρα ότι έχετε τη δυνατότητα να σηκωθείτε ψηλά, μ’ ένα ελικόπτερο και να ατενίσετε την έρημο, από το ίδιο σημείο που ήσασταν πριν αλλά, αυτήν τη φορά, από ψηλά. Κοιτώντας από ψηλά έχετε τη δυνατότητα να δείτε πίσω σας, αριστερά, δεξιά, μπροστά και σε αρκετά μεγάλη απόσταση από το σημείο που βρίσκεστε. Αποκτάτε έτσι μία νέα, διαφορετική προοπτική, μέσα από την οποία μπορείτε να εντοπίσετε, για παράδειγμα, μία όαση που μπορεί να υπάρχει σε μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα μπροστά σας και, επίσης, την σωστή κατεύθυνση που χρειάζεται να ακολουθήσετε για να φτάσετε εκεί.
Σίγουρα, ο πανικός και η απογοήτευση που νιώθατε, μέσα από την νέα οπτική, θα αντικατασταθούν μ’ ένα αίσθημα ανακούφισης και αισιοδοξίας, ενώ οι δυνάμεις σας αναμένεται να επιστρέψουν και να μπορέσετε να φτάσετε μέχρι την όαση, για ανεφοδιασμό και συνέχεια του ταξιδιού σας. Το ερώτημα όμως είναι πως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή την «οπτική του ελικοπτέρου» στην πράξη αφού, τις περισσότερες φορές, τα προβλήματα και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε είναι σύνθετα και πολύπλοκα, συνδεόμενα με πολλούς πραγματικούς περιορισμούς (οικονομικούς, κοινωνικούς, ηθικούς, τεχνικούς, κλπ.). Έτσι, είναι πολύ συνηθισμένο να νιώθουμε ότι μόνο ένα θαύμα ή μία «ανώτερη δύναμη» μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε μία «αδιέξοδη» κατάσταση και, όσο δεν προκύπτει ένα θαύμα, προτιμάμε να παραμένουμε αδρανείς, συχνά «κλαίγοντας τη μοίρα μας».
Τί σημαίνει λοιπόν υιοθετώ την οπτική του ελικοπτέρου στην πράξη; Πρακτικά σημαίνει γίνομαι ευέλικτος. Αποκτώ την ελευθερία να κοιτάξω μπρος, πίσω, δεξιά, αριστερά, στον χώρο και στον χρόνο και να αναζητήσω τα «κλειδιά» εκείνα που θα μου επιτρέψουν να προχωρήσω μπροστά. Σε μία δύσκολη συζήτηση, τα «κλειδιά» μπορεί να είναι νέα λογικά επιχειρήματα που θα μου επιτρέψουν να πείσω τους συνομιλητές μου ή μία εναλλακτική πρόταση συνεργασίας που εξασφαλίζει περισσότερα οφέλη ή ασφάλεια για τους εμπλεκόμενους. Σ’ ένα προσωπικό ζήτημα, αυτό που μπορεί να χρειάζεται είναι να ξεκαθαρίσουμε το εκρηκτικό μείγμα έντονων συναισθημάτων που υπάρχουν μέσα μας. Η οπτική του ελικοπτέρου μπορεί να μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε μία «απόσταση ασφαλείας» από τον εαυτό μας. Να μας δούμε σαν ένα άλλο πρόσωπο, έναν φίλο στον οποίο θέλουμε να συμπαρασταθούμε και να τον φροντίσουμε. Με τον τρόπο αυτό, μπορούμε να διακρίνουμε τα διαφορετικά συναισθήματα που υπάρχουν μέσα μας και να τα αντιμετωπίσουμε ξεχωριστά, με λογική και σε επαφή με την πραγματικότητα. Από πού προκύπτει ο θυμός ή η απογοήτευση που νιώθουμε; Είναι δικαιολογημένα; Υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε άμεσα για να νιώσουμε ανακούφιση; Κοιτώντας από ψηλά έχουμε τη δυνατότητα να δούμε το μεγάλο σύνολο των προσώπων και παραγόντων που συνδέονται και επηρεάζουν μία κατάσταση. Έτσι, μπορεί να ανακαλύψουμε ένα «κρυμμένο» πρόσωπο. Συχνά ακούω από θεραπευόμενούς μου για πρόσωπα που «βάζουν λόγια», επηρεάζοντας ιδιαίτερα αρνητικά την εξέλιξη μίας σχέσης. Παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν έχουμε μεγάλη δυνατότητα επεξεργασίας πληροφοριών, όπως ένας υπολογιστής, ούτε απεριόριστο χρόνο για αναλύσεις και ερμηνείες, παρατηρώντας με ευρύτητα και προσοχή μία κατάσταση, συνήθως μπορούμε να ξεχωρίσουμε και να απομονώσουμε τις σημαντικές δυνάμεις που αλληλεπιδρούν στην συγκεκριμένη κατάσταση. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η διαίσθησή μας, που είναι μία ανώτερη εγκεφαλική λειτουργία πολύ γρήγορης επεξεργασίας πληροφοριών με βάση τις γνώσεις και την εμπειρία μας, μπορεί να διαδραματίσει έναν καταλυτικό ρόλο, για να κατανοήσουμε μία κατάσταση και, εφόσον την κατανοήσουμε, να μπορέσουμε να δρομολογήσουμε τις κατάλληλες ενέργειες για μία επιθυμητή αλλαγή. Αν επισκεφτείτε ένα μουσείο με έργα ζωγραφικής, είναι πιθανό να βρεθείτε απέναντι από έναν πίνακα που σας μοιάζει ακατανόητος ή «μπερδεμένος». Αν αποφασίσετε να πάτε μερικά βήματα πιο πίσω και να κοιτάξετε τον πίνακα από μία απόσταση, μπορεί να δείτε μία «άλλη» εικόνα. Ξαφνικά, το μπερδεμένο τοπίο μπορεί να γίνει μία όμορφη σκηνή που αποπνέει ισορροπία και αρμονία, μεταφέροντάς σας ένα διαχρονικό μήνυμα. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να νιώσετε κοιτώντας από απόσταση, σαν από ελικόπτερο, τη ζωή σας.
Τροφή για σκέψη: Πως αντιδράτε όταν νιώθετε εγκλωβισμένος σε μία δύσκολη κατάσταση; Συνήθως έχετε τάση φυγής ή θέλετε να παλέψετε, προασπίζοντας τον εαυτό σας και το δίκιο σας; Προτιμάτε να αντιμετωπίζετε τη δύσκολη κατάσταση μόνοι σας ή ζητάτε βοήθεια; Όταν προσπαθείτε μόνοι σας, το αποτέλεσμα σας ικανοποιεί;
* Συμβουλευτικός ψυχολόγος και συγγραφέας – Μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί του, για συμβολή στη διαχείριση ψυχολογικών και προσωπικών ζητημάτων που σας απασχολούν, μέσω του Κοινωνικού Οργανισμού «The Orange Bus (Το Πορτοκαλί Λεωφορείο)» (Ινστιτούτο Συμβουλευτικής, Δημιουργικής Επικοινωνίας & Έκφρασης + Ψυχομετρίας, τηλ. 6944-252208, chrisbibitsos@yahoo.gr, Φιλελλήνων 23, Έδεσσα).
