Το επάγγελμα της εκπαιδευτικού από λειτούργημα έγινε “πάθος” για τη Μπέτυ Φράγκου, όταν “ανακάλυψε” την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.
Εδώ και 35 χρόνια, στα εκπαιδευτικά μετερίζια, η Εδεσσαία “Γκρέτα Τούνμπεργκ”, σχεδιάζει περιβαλλοντικά προγράμματα για παιδιά και εκπαιδευτικούς, συμμετέχει σε σεμινάρια και συνέδριο για την κλιματική αλλαγή και αειφορία, μεταφέρει πολύτιμες γνώσεις, προκειμένου “…οι μελλοντικές γενιές να ζήσουν σε ένα ποιοτικά αναβαθμισμένο και αρμονικό περιβάλλον”.
“Η κλιματική κρίση είναι υπόθεση όλων, σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο και την αντιμετώπισή της, θα πρέπει να τη δούμε σοβαρά και υπεύθυνα.” επισημαίνει, σε συνέντευξή της στην “εδεσσαϊκή”, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου, ενώ, σε άλλο σημείο, συστήνει στη σημερινή γενιά “να παραδώσει στις επόμενες γενιές το περιβάλλον καλύτερο από ότι το παρέλαβε.”
Η συνέντευξη της Μπέτυς Φράγκου, επίκαιρη, όσο ποτέ άλλοτε, αφού νωπές είναι οι μνήμες από τις πρόσφατες κακοκαιρίες του Μαρτίου και του Απριλίου (παγετός, έντονες βροχοπτώσεις), αλλά και του Ιουνίου (χαλάζι), που δείχνουν πως είμαστε εντός της κλιματικής αλλαγής και “…είναι επιτακτική η ανάγκη, για βαθιές αλλαγές στα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης, αλλά και στις ανθρώπινες νοοτροπίες, συνήθειες και πρακτικές.”
“Ε”: Μπέτυ, αρχές Ιουνίου, γιορτάσαμε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, με τη διαπίστωση πως η κλιματική αλλαγή βρίσκεται προ των πυλών…
Σε τοπικό επίπεδο, οι επιπτώσεις της έγιναν αισθητές, με τους παγετούς τέλη Μαρτίου και αρχές Απριλίου, και τις πολύ έντονες βροχοπτώσεις και χαλαζοπτώσεις.
Πιστεύεις πως διορθώνεται η κατάσταση σε ό,τι αφορά το κλίμα και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς, που σίγουρα, φέρουμε μεγάλη ευθύνη;
– Η κλιματική αλλαγή δυστυχώς, δεν βρίσκεται προ των πυλών Μαρία, έχει περάσει τις πύλες προ πολλού, αρκεί να αναλογιστούμε ότι η Πρώτη Παγκόσμια Διάσκεψη για το Κλίμα, πραγματοποιήθηκε πριν από 42 χρόνια, το 1979. Ήδη από τότε εκφράστηκε η αναγκαιότητα για δράσεις απέναντι στις ανησυχητικές εξελίξεις της κλιματικής αλλαγής.
Ακολούθησαν πολλές παγκόσμιες διασκέψεις και forum, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες, προκαλούν μεγάλες και συχνά μη αναστρέψιμες βλάβες στο περιβάλλον.
Σήμερα μιλάμε για Περιβαλλοντική και κλιματική κρίση, αφού πολλές από τις πρακτικές μας, συνεχίζουν να θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο το μέλλον του πλανήτη και την ποιότητα της ζωής μας.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν, πλέον, σταθερή παρουσία παγκοσμίως, ενώ είναι συνεχείς οι προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας, πως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από την καύση ορυκτών καυσίμων, η εντατική κτηνοτροφία, η καταστροφή των φυσικών οικοσυστημάτων, η αποψίλωση, η αλλαγή της χρήσης γης, ευθύνονται πρωτίστως για την κλιματική αλλαγή.
Είναι επιτακτική η ανάγκη, για βαθιές αλλαγές στα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης, αλλά και στις ανθρώπινες νοοτροπίες, συνήθειες και πρακτικές. Η περιβαλλοντική κρίση πηγάζει από τη μη αειφορική διαχείριση του περιβάλλοντος, τη σπατάλη των φυσικών πόρων και της ενέργειας, με ζητούμενο τη “φθηνή” μαζική παραγωγή, προς ικανοποίηση των καταναλωτικών μας ορέξεων, αλλά και των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων. Απαιτείται στροφή από το μοντέλο Ανάπτυξης που στοχεύει στη μεγιστοποίηση, στο μοντέλο που θα επαναφέρει την ισορροπία στο παγκόσμιο σύστημα, συνυπολογίζοντας τις τρεις διαστάσεις: Κοινωνία – Περιβάλλον – Οικονομία.
Μιλάμε για την Αειφόρο, Βιώσιμη Ανάπτυξη που αποβλέπει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανθρώπου και τη διατήρηση της ισορροπίας των οικοσυστημάτων διαγενεακά. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται μια παγκόσμια επανάσταση στον τρόπο σκέψης και δράσης των πολιτών, αλλά και συνεργασίες και δεσμεύσεις σε διεθνές, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
“Δεν υπάρχει Plan B (σχέδιο Β) πέρα από τους στόχους της Αειφορίας, γιατί δεν υπάρχει Planet B (Πλανήτης Β)“ έχει πει χαρακτηριστικά, ο π. ΓΓ του ΟΗΕ, Ban ki-Moon.
“Ε”: Ποιά είναι η δική σου μεγαλύτερη ανησυχία για το περιβάλλον του πλανήτη μας και ποιά η μεγαλύτερη απειλή;
– Η μεγαλύτερη απειλή για τον πλανήτη, θεωρώ ότι είναι η κλιματική αλλαγή και οι συνέπειές της. Αν συνεχίσουμε να λειτουργούμε με τον ίδιο τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης, με την ίδια εγωιστική στάση του ανθρώπου ως “κυρίαρχου” και “εξουσιαστή” της φύσης, αν δεν αλλάξουμε στάσεις, συμπεριφορές και νοοτροπίες, η κατάσταση δύσκολα θα αναστραφεί.
Αντιλαμβανόμαστε, ότι οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής θα είναι δραματικές τόσο για το φυσικό περιβάλλον, όσο και για τον άνθρωπο ως αναπόσπαστο κομμάτι του περιβάλλοντος. Η φτώχεια, ο υποσιτισμός, η μη πρόσβαση σε καθαρό νερό, οι μολυσματικές ασθένειες, η περιβαλλοντική μετανάστευση, η αύξηση των ανισοτήτων, είναι μόνο κάποιες από τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή, που ήδη τις βιώνουμε.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι περιβαλλοντικοί πρόσφυγες στα μέσα της δεκαετίας του ’90 ήταν 25.000.000, το 2010 έφτασαν τα 50.000.000 και υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050 θα φτάσουν τα 200.000.000
Επίσης μεγάλη «γάγγραινα» για τον πλανήτη, θεωρώ την αλόγιστη χρήση πλαστικού. Η ζωή μας κατάντησε “πλαστική”. Η έξαρση δε του φαινομένου στην εποχή της πανδημίας είναι τραγική. Αυξήθηκαν τα πλαστικά απόβλητα, γέμισαν οι θάλασσές μας από μάσκες και από μεγάλες ποσότητες προστατευτικού εξοπλισμού μιας χρήσης.
“Ε”: Πώς θα ήθελες να είναι το περιβάλλον και το κλίμα, που θ’ αφήσουμε στα παιδιά μας;
– “Αν έστω και ένα παιδί σε κάποια άκρη του κόσμου πεθαίνει από την πείνα ή τον πόλεμο, ο πολιτισμός μας έχει αποτύχει οικτρά”, είχε γράψει ο Καζαντζάκης.
Συμπληρώνω στη σοφία του Καζαντζάκη, ότι χρέος κάθε γενιάς είναι να παραδίδει στις επόμενες γενιές το περιβάλλον καλύτερο από ότι το παρέλαβε. Και η γενιά μας μέχρι σήμερα παραβλέπει σε πολλές περιπτώσεις το χρέος αυτό. Υβριστές της αρμονίας θα μας χαρακτήριζα, που ξεχάσαμε το πολυτιμότερο: την ισορροπία!
Θα ευχόμουν, λοιπόν, αλλά και θα αγωνιζόμουν όσο μπορώ, ώστε οι μελλοντικές γενιές να ζήσουν σε ένα ποιοτικά αναβαθμισμένο και αρμονικό περιβάλλον, ενώ οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής να ελαχιστοποιηθούν.
Να έχουν όλα τα παιδιά του κόσμου, πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, σε πόσιμο καθαρό νερό και τροφή, στην καλή υγεία και ευημερία, πρόσβαση στην ποιοτική εκπαίδευση και στο παιχνίδι. Να ζουν με ειρήνη και δικαιοσύνη και να μπορούν να αναγνωρίσουν το μεγαλείο της Φύσης, εκτιμώντας την αξία της αυτάρκειας και της αυθεντικής ζωής.
“Ε”: Ως εκπαιδευτικός, ασχολείσαι πολλά χρόνια με την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, σχεδιάζοντας πάμπολλα προγράμματα για μικρά παιδιά και διοργανώνοντας σεμινάρια για εκπαιδευτικούς.
Πιστεύεις ό,τι σήμερα τα παιδιά είναι ευαισθητοποιημένοι πολίτες και κατανοούν τα περιβαλλοντικά ζητήματα; Οι εκπαιδευτικοί πώς ανταποκρίνονται στα ζητήματα του περιβάλλοντος;
– Στην 35ετή εκπαιδευτική μου πορεία, το «κομμάτι» της εκπαίδευσης που με άγγιξε περισσότερο και τελικά με κέρδισε, ήταν η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.
Σήμερα η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, ακολουθώντας τις επιταγές της εποχής, έχει μετεξελιχθεί σε εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία.
Βασικός στόχος της είναι η δημιουργία αυτόνομων και ενεργών πολιτών, οι οποίοι θα είναι περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι, θα κατέχουν τη σχετική γνώση και θα διαθέτουν τις απαιτούμενες ικανότητες, προκειμένου να γίνουν μέρος των αλλαγών στην κατεύθυνση της επίλυσης τους.
Μέσα από εκπαιδευτικές, βιωματικές προσεγγίσεις, προσδοκούμε οι αυριανοί πολίτες, να μην ανταποκρίνονται παθητικά σε επιλογές και επιταγές διαφόρων κέντρων εξουσίας, αλλά να διερευνούν και να σκέπτονται κριτικά, να συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, να παρεμβαίνουν δυναμικά και δημοκρατικά στα κοινωνικά δρώμενα, με στόχο τις αλλαγές που απαιτούνται και τη διαμόρφωση συνθηκών αειφόρου ανάπτυξης.
Τα παιδιά όταν έρχονται σε επαφή με τη φύση, γίνονται αποδέκτες της ενέργειάς της, ανταποκρίνονται αβίαστα στα καλέσματά της, ενώ με την ανάλογη προσέγγιση, ευαισθητοποιούνται και δείχνουν υπευθυνότητα απέναντι στα προβλήματα του περιβάλλοντος. Επιπλέον τα παιδιά, φέρνουν αυτές τις προσλαμβάνουσες στο σπίτι, στη γειτονιά, στην κοινωνία. Και αυτό είναι ένα μικρό λιθαράκι στην προσδοκώμενη αλλαγή απέναντι στο περιβάλλον.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πολλοί εκπαιδευτικοί, υλοποιούν προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και συμμετέχουν σε ανάλογα σεμινάρια, θέτοντας το περιβάλλον μέσα στις εκπαιδευτικές τους προτεραιότητες.
Στο σημείο αυτό, είναι ενδιαφέρον να αναφερθούμε στα αποτελέσματα εκπαιδευτικών ερευνών, που αφορούν στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί που υλοποιούν προγράμματα για το περιβάλλον και την αειφορία. Επισημαίνουν, λοιπόν, ότι από τις συνηθέστερες δυσκολίες στο έργο των εκπαιδευτικών, είναι η έλλειψη αειφορικής κουλτούρας στην ευρύτερη τοπική κοινωνία (τοπικοί φορείς, Δήμος, κ.λπ.) με αποτέλεσμα οι μαθητές να βιώνουν μια αναντιστοιχία αυτού που μαθαίνουν στο σχολείο με όσα συναντούν έξω από αυτό. π.χ. ενώ διαπραγματεύονται στο σχολείο καλές πρακτικές για τη μείωση των πλαστικών, την ίδια στιγμή τα πλαστικά «πνίγουν» προκλητικά την καθημερινότητά μας.
Τέτοιου είδους αντιθέσεις ανάμεσα σε αξίες ή στάσεις ζωής που, ενώ καλλιεργούνται στο σχολείο, έρχονται σε αντίθεση άλλοτε με τις στάσεις της οικογένειας, άλλοτε με την κουλτούρα της Τοπικής κοινωνίας, άλλοτε με τις προτεραιότητες του Δήμου, είναι αποθαρρυντικές για τους/τις μαθητές/τριες.
“E”: Αν σου έλεγαν να γράψεις το δικό σου βιβλίο για την Προστασία του Περιβάλλοντος, τι τίτλο θα έδινες, και γιατί; Και, αλήθεια, έχεις σκεφτεί, ποτέ, ν’ αποτυπώσεις στο χαρτί, ανησυχίες, σκέψεις, εμπειρίες, από την πολυετή δράση σου στα περιβαλλοντικά θέματα;
– Επιστροφή στη φύση… Αναζητώντας τις χαμένες αξίες … Στα μάτια των παιδιών βρίσκεται η λύση…
Σε αυτές τις φράσεις θα αναζητούσα τον τίτλο.
Και θα γέμιζα τις σελίδες του, με εκφράσεις παιδιών και εκπαιδευτικών που μοιραστήκαμε μαζί στιγμές στη Φύση.
Με εικόνες, χρώματα κι αρώματα αληθινά!!!
Με τα συναισθήματα των παιδιών μέσα στο δάσος!!!
Με τους ήχους της φύσης και τις ανάσες που μοιραστήκαμε!!!
Με τα λόγια και τις σκέψεις που ψιθυρίσαμε δίπλα στον Καταρράκτη, τότε που άφριζε δυνατός και αγέρωχος, αλλά και τώρα που είναι πληγωμένος.
Με τη λάμψη στα παιδικά μάτια, όταν παρατηρούσαν τη λίμνη, την κίνηση των πουλιών, τους κυματισμούς του νερού.
Με τη φαντασία των παιδιών, που, κάθε φορά, που βρίσκονται στη Φύση, πλέκει ιστορίες μοναδικές και αυθεντικές.
Και σαν επιστέγασμα όλων αυτών, θα προέτρεπα τους ενήλικες να αφήσουν τον καναπέ και την κατανάλωση τηλεοπτικών σκουπιδιών, που συνήθως ρυπαίνουν τις σχέσεις, να βρεθούμε στην καθαρότητα της Φύσης, να συνομιλήσουμε μαζί της και πού ξέρεις, κάπως έτσι, ίσως ξεκινήσει η επανάσταση στον τρόπο ζωής που λέγαμε!!!
Δεν είχα σκεφτεί την πρότασή σου, Μαρία, αλλά είναι γεγονός ότι η αλληλεπίδραση με την κοινωνία σε όποια μορφή, πάντα με εξιτάρει.
“Ε”: Ολοκληρώνοντας τη συζήτησή μας, Μπέτυ, ποιό μήνυμα θα ήθελες να στείλεις στην τοπική κοινότητα σχετικά με τη σημασία της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής;
– Σύμφωνα με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, «ο ενεργός πολίτης προκύπτει από τη δημοκρατία κι αυτή με τη σειρά της έχει ως προαπαιτούμενο τον ενεργό πολίτη, άποψη που ενισχύει τη σημαντικότητα του ρόλου του πολίτη στην ύπαρξη της δημοκρατίας».
Είναι ώρα ευθύνης και υποχρέωση του κάθε ανθρώπου η ενεργή πολιτότητα, να τοποθετηθεί ατομικά και συλλογικά στην κρίση του Πολιτισμού μας, ενός Πολιτισμού που αγνόησε την πολυπλοκότητα της φύσης, προκειμένου να μεγιστοποιήσει οικονομικά οφέλη.
Η κλιματική κρίση είναι υπόθεση όλων, σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο και την αντιμετώπισή της, θα πρέπει να τη δούμε σοβαρά και υπεύθυνα.
Καλούμαστε να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το τρίπτυχο περιβάλλον – κοινωνία – οικονομία και πρωτίστως να συμφωνήσουμε σε ζητήματα ηθικής και αρχών.
Ήρθε η ώρα να ενθαρρύνουμε και να ενισχύσουμε πολιτικές και πολιτικούς, που αντιλαμβάνονται την ποιότητα της ζωής ολιστικά, πολύπλευρα και πολυδιάστατα, αφήνοντας στο περιθώριο τις μονόπλευρες λογικές, τις μικροπολιτικές και επικοινωνιακές σκοπιμότητες, τα προσωπικά συμφέροντα. Ολιγωρίες, συμβιβασμοί, μεμψιμοιρίες και αναχρονιστικές τακτικές, δεν έχουν θέση σε τούτη την επιλογή.
Ξεκινάμε τοπικά και συνεχίζουμε εθνικά και παγκόσμια. Συμμετέχουμε, ενημερωνόμαστε, συνεργαζόμαστε, συγκρουόμαστε, αξιοποιώντας πάντα τα εχέγγυα της δημοκρατίας, ώστε οι αποφάσεις να προέρχονται από συλλογική δράση, γιατί μόνον τότε είναι ισχυρές, εφαρμόσιμες και αποδεκτές.
Πρέπει να γίνουμε μέρος της λύσης, όχι παρατηρητές της.
Μια τέτοια ιδεολογική βάση, προάγει τις ανθρωπιστικές αξίες και την αειφορική σκέψη, τόσο στο πολιτικό, όσο και στο κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον. Υποστηρίζει τη συνετή αξιοποίηση των φυσικών πόρων και κατ’ επέκταση την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής, ενώ προωθεί την ανάπτυξη μιας βιώσιμης και πιο δίκαιης κοινωνίας, με υγιέστερες μεταξύ μας σχέσεις.
Μαρία Στεφ. Βαγουρδή