Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Ρωτάμε, προλαμβάνουμε, προστατευόμαστε!

Άρθρα

του Δημήτρη Βοσνάκη

Έχουν περάσει 32 χρόνια από την 1η Δεκεμβρίου του 1988, ημερομηνία που ορίστηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως η Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Αφορμής δοθείσης, κάνουμε ένα ταξίδι στον χρόνο για να δούμε γεγονότα σχετικά με την επάρατη αυτή νόσο, τα οποία σημάδεψαν την εγχώρια αλλά και τη διεθνή κοινότητα. 

Αριθμοί που τρομάζουν 

Για να κατανοήσουμε αρχικά το πόσο σοβαρή είναι η ασθένεια, ας ρίξουμε μια ματιά σε αριθμούς: Από το 1981, λοιπόν, ημερομηνία δηλαδή που ορίζεται ως “σημείο 0” της ασθένειας, μέχρι σήμερα, το AIDS έχει αποτελέσει αιτία θανάτου για 33 εκατομμύρια ανθρώπους ενώ υπολογίζεται πως περίπου 76 εκατομμύρια έχουν μολυνθεί. 
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2019, που είναι τα τελευταία δημοσιευμένα από τον ΠΟΥ, αυτή τη στιγμή υπάρχουν παγκοσμίως 38 εκατομμύρια φορείς, εκ των οποίων το 1,8 είναι παιδιά από 0 έως 14 χρονών. Οι 690.000 από αυτούς δεν κατάφεραν να νικήσουν τη νόσο και δυστυχώς κατέληξαν.

Απ’ τους χιμπατζήδες στον άνθρωπο 

Ας πιάσουμε όμως, τα πράγματα από την αρχή και από το πώς το AIDS άρχισε να μεταδίδεται στους ανθρώπους, Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο HIV, δηλαδή ο ιός που προκαλεί τη νόσο, πρωτοεμφανίστηκε το 1931 σε πληθυσμό χιμπατζήδων στο Καμερούν της Αφρικής. Η μετάδοση στον άνθρωπό έγινε όταν εκτέθηκαν σε μολυσμένο αίμα κυνηγοί της περιοχής. 

Η παρθενική ιατρική αναφορά του AIDS/HIV 

Μπορεί να μην έχει δοθεί ακόμα επίσημη ονομασία αλλά στις 5 Ιουνίου του 1981 δημοσιεύεται ιατρικό άρθρο σε εβδομαδιαίο περιοδικό, όπου αναφέρονται οι θάνατοι 5 ομοφυλόφιλων αντρών από μια μορφή πνευμονίας, η οποία οφειλόταν στον HIV.  Το δημοσίευμα προκάλεσε αναστάτωση στην κοινότητα των γκέι. Αναστάτωση που διήρκεσε χρόνια… 

Η πρώτη προεδρική ομιλία για το AIDS 

Στις 31 Μαΐου, 1987 ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ronald Reagan δέχεται την πρόκληση-πρόσκληση της ηθοποιού Elizabeth Taylor να μιλήσει ανοιχτά για το AIDS (θέμα ταμπού στην αμερικανική κοινωνία) και ο ίδιος πραγματοποιεί ομιλία σε εκδήλωση του Αμερικανικού Ιδρύματος για την έρευνα του AIDS -American Foundation for AIDS Research (amFAR). Μέχρι τότε 20.849 Αμερικάνοι έχουν πεθάνει από το AIDS. 

Τα πρώτα “θύματα” της επιδημίας στην Ελλάδα 

Από τους πρώτους επώνυμους “νικημένους” από την ασθένεια στην Ελλάδα ήταν ο μόδιστρος Μπίλι Μπο (Ιούνιος 1987), την ιστορία του οποίου έκανε βιβλίο το 1990 η Φρίντα Μπιούμπι με τίτλο “Και το όνειρο πάγωσε”. Τον Σεπτέμβριο του ’95 «φεύγει» ο ταλαντούχος σκηνοθέτης, συγγραφέας και σεναριογράφος Αλέξης Μπίστικας, έχοντας λίγο πριν εκδώσει το συγκλονιστικό λεύκωμα-ντοκουμέντο “Ευαγγελισμός: Κείμενα και φωτογραφίες”. Ο HIV θα αποδειχτεί επίσης μοιραίος για δύο από τους ιδρυτές του ΑΚΟΕ-«Αμφί» (Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, Ανδρέας Αγγελάκης), τον ακτιβιστή Βαγγέλη Γιανέλλο και πολλούς άλλους. Η θνησιμότητα στο ξεκίνημα ήταν, βέβαια, πολύ υψηλή κι αν σου τύχαινε το “λαχείο”, απλώς ευχόσουν το μοιραίο να μην έρθει τόσο επώδυνα.    

To AIDS “χτυπά” τους διάσημους 

Την 1η Νοεμβρίου του 1991, το αστέρι του ΝΒΑ, Earvin “Magic” Johnson, ανακοινώνει πως βρέθηκε θετικός στον ιό HIV. Στο τέλος του ίδιου μήνα πεθαίνει από AIDS ο ροκ σταρ τραγουδιστής των Queen, Freddie Mercury. 23 χρόνια μετά ο Magic Johnson παραμένει ζωντανός και ελέγχει την ασθένεια του μέσω ιατρικής αγωγής που ακολουθεί. To 1993 χάνει τη μάχη με τη νόσο ένας από τους μεγαλύτερους χορευτές παγκοσμίως, ο Ρώσος Rudolf Nureyef, ενώ δύο χρόνια αργότερα πεθαίνει και ο διεθνούς φήμης Αμερικανός ράπερ Eazy-Ε, σε ηλικία μόλις 31 ετών. 

Παγκόσμια αφύπνιση 

Τα αυξημένα, θανατηφόρα κρούσματα του HIV, σε χώρες του τρίτου κόσμου το 2005, οδηγούν τις διεθνείς οργανώσεις The World Health Organization (WHO), την UNAIDS, το Global Fund to Fight AIDS να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να προσφέρουν πρόσβαση σε φάρμακα σε 700.000 φορείς-κάτοικοι υποανάπτυκτων χωρών. Aλλά ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς… 

Σημαντική μείωση των κρουσμάτων – Αισιόδοξα μηνύματα από τον ΟΗΕ 

Σύμφωνα με την επίσημη αναφορά της UNAIDS, το 2009 σημειώνεται για πρώτη φορά παγκόσμια μείωση των κρουσμάτων HIV κατά 17%. Στην Ελλάδα, τα περιστατικά HIV λοίμωξης, που έχουν δηλωθεί στο Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ), παρουσιάζουν πτωτική τάση το πρώτο δεκάμηνο του 2014, συγκριτικά με τις αντίστοιχες περιόδους την τριετία 2011-2013. Αποτέλεσμα αυτών των στατιστικών αποτελεί η ετήσια έκθεση του ΟΗΕ το 2014, στην οποία τονίζεται ότι η επιδημία του AIDS ενδέχεται να τεθεί υπό έλεγχο μέχρι το 2030. 
 

“Ελληνικό χρώμα” στην καταπολέμηση του  HIV 

Ερευνητές στις ΗΠΑ to 2017, με επικεφαλής τον Έλληνα δόκτωρα Κωνσταντίνο Πέτροβα και συνδράμοντα τον επίσης Έλληνα επιστήμονα, Ηλία Βάγιο, ανέπτυξαν ένα νέο αντίσωμα, που μπορεί να βοηθήσει το ανοσοποιητικό σύστημα να ανακαλύψει και να καταστρέψει κρυμμένα κύτταρα που έχουν μολυνθεί από τον ιό HIV του AIDS. Η δημοσίευση της έρευνας έγινε στο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό “Science Translational Medicine” 

Στατιστικά στην Ελλάδα 

Στη χώρα μας μέχρι σήμερα έχουν μολυνθεί από HIV συνολικά 18.042, εκ των οποίων πάνω από 2.000 “έφυγαν” νικημένοι. Όσον αφορά τα πρόσφατα στοιχεία του ΕΟΔΥ για το 2019, καταγράφηκαν 603 περιπτώσεις. Στους 36 από αυτούς, η νόσος τους στοίχισε τη ζωή.  Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Ελλάδα, το AIDS εμφάνισε πιο αυξημένα νούμερα κρουσμάτων και θανάτων κατά την περίοδο από το 2011 έως το 2013, κάτι που δε συνέβη σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες όπως η Αμερική, όπου ο ιός ήταν στο ζενίθ του πολύ πιο πριν, δηλαδή από το 1994 έως το 2000. Ειδικά στις ΗΠΑ, το 1994-95, ο HIV αποτέλεσε η πιο διαδεδομένη αιτία θανάτου στις ηλικίες από 25 έως 44, σε ένα χρονικό διάστημα, δηλαδή, κατά το οποίο ο ιός κινούταν σε πολύ ρηχά νερά στη χώρα μας. 

Πώς μεταδίδεται και πώς ΔΕΝ μεταδίδεται; 

Ο ιός HIV μεταδίδεται μέσω της σεξουαλικής επαφή χωρίς προφυλάξεις, της κοινής χρήση βελονών κατά τη χρήση ναρκωτικών, της μετάγγισης μολυσμένου αίματος, καθώς και μέσω της κάθετη μετάδοσης από μητέρα σε παιδί κατά τη διάρκεια εγκυμοσύνης, τοκετού και θηλασμού 
Απ’ την άλλη, για να αποφευχθούν και οι συχνές παρανοήσεις, ο ιός ΔΕΝ μεταδίδεται με τον αέρα, το νερό, το σάλιο, τον ιδρώτα, τα δάκρυα ή τα φιλιά. Αιτίες μετάδοσης επίσης δε θεωρούνται το τσίμπημα από κουνούπια, η χειραψία, η αγκαλιά και η κοινή χρήση τουαλέτας. Τέλος, οι σεξουαλικές δραστηριότητες που δεν περιλαμβάνουν ανταλλαγή σωματικών υγρών. 

 

Το πιο βασικό που μας δίδαξε ο HIV όλα αυτά τα χρόνια – με σύμμαχο πάντα την επιστήμη – είναι το εξής αυτονόητο: η πρόληψη και η ασφαλής σεξουαλική επαφή με τη χρήση προφυλακτικού τόσο ανάμεσα στα ετερόφυλα όσο και ανάμεσα στα ομόφυλα ζευγάρια, αποτελεί το πιο δυνατό όπλο εναντίον του. Αν το εφαρμόζουμε πιστά στην καθημερινότητά μας, τότε η αισιόδοξη οπτική ότι το 2030 η επιδημία θα είναι παρελθόν, μπορεί να γίνει απόλυτα ρεαλιστική.