Υπάρχουν ερωτήσεις που σε κάνουν να σταματάς για λίγο και να αναρωτιέσαι πού πηγαίνουμε ως κοινωνία.
«Η 25η Μαρτίου είναι για το “Όχι”;»
«Το 1821 έγινε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο;»
«Πότε έγινε η 28η Οκτωβρίου;»
Κι όταν τέτοιες ερωτήσεις δεν προέρχονται από ένα μικρό παιδί αλλά από μαθητές μεγαλύτερων τάξεων, ακόμη και από παιδιά που βρίσκονται κοντά στην ενηλικίωση, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον μια απλή σχολική άγνοια.
Είναι καμπανάκι!
Η 25η Μαρτίου και η 28η Οκτωβρίου δεν είναι δύο τυχαίες ημερομηνίες ενός σχολικού ημερολογίου. Η μία μας παραπέμπει στην Επανάσταση του 1821, η άλλη στο ελληνικό «Όχι» του 1940 και στην είσοδο της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανάμεσά τους μεσολαβούν …120 χρόνια Ιστορίας.
Κι όμως, για αρκετά παιδιά σήμερα αυτές οι δύο επέτειοι μοιάζουν να έχουν γίνει ένα ασαφές μείγμα από σημαίες, παρελάσεις, ποιήματα, τραγούδια και… μια ημέρα χωρίς μάθημα.
Πώς φτάσαμε ως εδώ; Δεν φταίνε μόνο τα παιδιά. Ας είμαστε ειλικρινείς.
Δεν μπορούμε κάθε φορά που ένα παιδί δεν γνωρίζει κάτι να σηκώνουμε το δάχτυλο και να λέμε ότι «τα σημερινά παιδιά δεν ενδιαφέρονται». Τα παιδιά είναι το αποτέλεσμα του κόσμου μέσα στον οποίο μεγαλώνουν. Και ο κόσμος έχει αλλάξει δραματικά.
Ένα παιδί σήμερα μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να πληροφορηθεί τι συμβαίνει στην άλλη άκρη του πλανήτη, να παρακολουθήσει εκατοντάδες βίντεο, να επικοινωνήσει με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και να έχει πρόσβαση σε περισσότερη πληροφορία από όση θα μπορούσε να φανταστεί ένας μαθητής προηγούμενων δεκαετιών.
Την ίδια στιγμή μπορεί να γνωρίζει ελάχιστα για την Ιστορία του τόπου στον οποίο ζει. Δεν έχουμε σήμερα έλλειψη πληροφορίας. Εχουμε έλλειψη ουσιαστικής γνώσης και μνήμης.
Φταίνε οι εκπαιδευτικοί;
Ενα μέρος της ευθύνης αναμφίβολα αφορά στο σχολείο. Όχι επειδή οι εκπαιδευτικοί «δεν κάνουν τη δουλειά τους», αλλά επειδή το εκπαιδευτικό σύστημα συχνά αντιμετωπίζει την Ιστορία με έναν τρόπο που δεν βοηθά τα παιδιά να την αγαπήσουν.
Το παιδί μαθαίνει για να γράψει. Γράφει για να πάρει βαθμό. Παίρνει τον βαθμό και λίγο αργότερα ξεχνά όσα έμαθε.
Η Ιστορία όμως δεν μπορεί να διδάσκεται σαν …τηλεφωνικός κατάλογος.
Ενα παιδί δεν χρειάζεται μόνο να ξέρει ότι η 25η Μαρτίου συνδέεται με το 1821 και η 28η Οκτωβρίου με το 1940. Πρέπει να καταλάβει τι ήταν η Επανάσταση, γιατί έγινε, ποιοι συμμετείχαν, τι διακύβευμα υπήρχε. Πρέπει να καταλάβει τι συνέβη το 1940, τι σήμαινε η ιταλική επίθεση, γιατί η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο και τι ακολούθησε.
Όταν το μάθημα αποκτήσει νόημα, η ημερομηνία δεν χρειάζεται να αποστηθιστεί. Θυμάσαι την ιστορία και θυμάσαι και την ημερομηνία.
Και οι γονείς;
Εδώ ίσως χρειάζεται να κοιταχτούμε όλοι στον καθρέφτη.
Πόσοι γονείς συζητούμε σήμερα με τα παιδιά για την Ιστορία; Πόσοι κάθονται μαζί τους και τους διηγούνται τι έζησαν οι παππούδες και οι προπαππούδες τους;
Πόσα παιδιά έχουν ακούσει μέσα στο σπίτι μια πραγματική οικογενειακή ιστορία από την Κατοχή, τον πόλεμο, τη μετανάστευση, την προσφυγιά, τις δυσκολίες μιας άλλης εποχής; Κάποτε η Ιστορία δεν ήταν μόνο στο βιβλίο. Ήταν μέσα στην οικογένεια. Ο παππούς ήταν ο ζωντανός αφηγητής. Η γιαγιά θυμόταν. Οι γονείς μετέφεραν τις ιστορίες στα παιδιά. Σήμερα, σε πολλές οικογένειες, αυτή η αλυσίδα έχει σπάσει. Έχουμε περισσότερο χρόνο για οθόνες και λιγότερο χρόνο για κουβέντα.
«Παλιά αυτά δεν γίνονταν»
Αλήθεια είναι; Ίσως όχι ακριβώς. Δεν ήταν όλοι οι μαθητές του παρελθόντος φωστήρες της Ιστορίας. Υπήρχαν και τότε παιδιά που μπερδεύονταν, ξεχνούσαν και αποστήθιζαν χωρίς να καταλαβαίνουν. Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Παλαιότερα η Ιστορία βρισκόταν πολύ πιο κοντά στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν ήταν τόσο μακρινός. Υπήρχαν άνθρωποι που τον είχαν ζήσει. Η Κατοχή, οι στερήσεις και ο φόβος δεν ήταν απλώς παράγραφοι σε ένα βιβλίο. Ήταν βιώματα.
Σήμερα, όσο περνούν οι γενιές, η απόσταση μεγαλώνει.
Αν για έναν μαθητή η 28η Οκτωβρίου σημαίνει «παρέλαση και δεν έχουμε μάθημα» και η 25η Μαρτίου σημαίνει «σημαία και σχολική γιορτή», τότε έχουμε χάσει το νόημα. Μια εθνική επέτειος δεν είναι διακοπή από το σχολείο. Είναι μάθημα μνήμης. Το ανησυχητικό είναι όταν πίσω από τη λάθος ημερομηνία κρύβεται άγνοια του ίδιου του γεγονότος.
Όταν ένα παιδί δεν ξέρει τι έγινε, γιατί έγινε και πώς επηρέασε την Ελλάδα, τότε δεν έχουμε απλώς ένα μαθησιακό κενό.
Εχουμε ένα κενό ιστορικής συνείδησης.
Και αυτό αφορά όλους μας.
Η 25η Μαρτίου δεν είναι η 28η Οκτωβρίου.
Το 1821 δεν είναι το 1940.
Και δεν είναι δουλειά μόνο των παιδιών να το θυμούνται.
Είναι δική μας δουλειά να τους δώσουμε έναν λόγο για να το θυμούνται.
Γιατί όταν μια κοινωνία παύει να μεταδίδει τη μνήμη της στις επόμενες γενιές, δεν χάνει απλώς κάποιες ημερομηνίες από το ημερολόγιό της. Χάνει ένα κομμάτι της ταυτότητάς της.
