Πριν από λίγες ημέρες, με αφορμή τις πρώτες δηλώσεις του Κυβερνητικού Εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη για τη διάρκεια του επιδόματος ανεργίας, εκφράσαμε δημόσια για την ανάγκη προστασίας των ανέργων και για τον χαρακτήρα του επιδόματος ανεργίας.
Επανερχόμαστε, γιατί το ζήτημα παραμένει στην επικαιρότητα και, κυρίως, γιατί η ίδια κατεύθυνση συνεχίζει να υποστηρίζεται δημόσια και από άλλα κυβερνητικά στελέχη, με αναφορές σε περιορισμό ή «εξορθολογισμό» της επιδότησης ανεργίας.
Θεωρούμε, λοιπόν, απαραίτητο να επαναλάβουμε κάτι απολύτως βασικό:
Το επίδομα ανεργίας δεν είναι προνοιακό επίδομα.
Δεν είναι ένα βοήθημα που το κράτος «χαρίζει» σε κάποιον που δεν εργάζεται. Είναι μέρος της ασφαλιστικής προστασίας που συνδέεται με την εργασία και τις εισφορές των ίδιων των εργαζομένων.
Ο εργαζόμενος, όσο εργάζεται, ασφαλίζεται και καταβάλλει εισφορές. Όταν χάσει τη δουλειά του χωρίς δική του υπαιτιότητα, ενεργοποιείται ένα δικαίωμα που έχει δημιουργηθεί μέσα από την εργασία και την ασφάλισή του.Δεν ζητά ελεημοσύνη. Ζητά προστασία για το διάστημα που βρίσκεται χωρίς εργασία και χωρίς εισόδημα.
Το επίδομα ανεργίας πρέπει να αποτελεί πραγματικό δίχτυ ασφαλείας για όσο διάστημα ο εργαζόμενος αδυνατεί, χωρίς δική του ευθύνη, να βρει νέα εργασία.
Η ανεργία δεν είναι ίδια για όλους
Φυσικά και θέλουμε οι άνεργοι να επιστρέφουν στην εργασία.
Το ερώτημα όμως είναι: υπάρχει πραγματικά διαθέσιμη εργασία για όλους;
Στην Πέλλα γνωρίζουμε πολύ καλά την πραγματικότητα της εποχικής απασχόλησης. Ολόκληροι κλάδοι, ιδιαίτερα η μεταποίηση και επεξεργασία αγροτικών προϊόντων, απασχολούν κάθε χρόνο πολύ μεγάλο αριθμό εργαζομένων για περίπου τέσσερις μήνες.
Οι άνθρωποι αυτοί εργάζονται, ασφαλίζονται και καταβάλλουν τις εισφορές τους. Όταν τελειώνει η παραγωγική περίοδος, όμως, η συγκεκριμένη εργασία δεν υπάρχει.
Δεν είναι επιλογή τους να μην εργάζονται.
Είναι η πραγματικότητα ενός εποχικού παραγωγικού κλάδου.
Δεν μπορεί επομένως ένας εργαζόμενος που απασχολείται τέσσερις μήνες τον χρόνο να αντιμετωπίζεται με τα ίδια ακριβώς κριτήρια με έναν εργαζόμενο που δραστηριοποιείται σε έναν κλάδο με διαθέσιμες θέσεις όλο το έτος.
Θέλουμε δουλειά, αλλά θέλουμε και πραγματικά δικαιώματα στην εργασία
Η ΔΥΠΑ πρέπει πράγματι να βοηθά τον άνεργο να επιστρέψει στην εργασία. Αυτό όμως σημαίνει ουσιαστική και εξατομικευμένη πολιτική.
Κατά την υπόδειξη θέσεων εργασίας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα προσόντα, η ειδικότητα, η εμπειρία και η επαγγελματική κατεύθυνση του ανέργου.
Δεν μπορεί όμως να μιλάμε για «επιστροφή στην εργασία» χωρίς να μιλάμε και για τους όρους με τους οποίους αυτή προσφέρεται. Η υποδηλωμένη εργασία, οι απλήρωτες ώρες, η μη τήρηση του ωραρίου, η παραβίαση του δικαιώματος στην άδεια και άλλες παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας εξακολουθούν να αποτελούν πραγματικότητα. Υπάρχουν εργαζόμενοι που δέχονται πιέσεις να επιστρέψουν μέρος των αποδοχών ή επιδομάτων που δικαιούνται, ενώ σε άλλες περιπτώσεις παραβιάζεται ακόμη και το δικαίωμα στην ετήσια άδεια, την ώρα που εμφανίζονται στην ΕΡΓΑΝΗ στοιχεία που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική κατάσταση.
Και εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο πρόβλημα:
Η ανασφάλεια της ανεργίας αναγκάζει πολλές φορές τον εργαζόμενο να αποδεχθεί ή να αποσιωπήσει παραβιάσεις δικαιωμάτων που υπό άλλες συνθήκες δεν θα αποδεχόταν.
Όταν ο εργαζόμενος φοβάται ότι θα χάσει τη δουλειά του, ότι δεν θα βρει άλλη ή ότι θα μείνει χωρίς εισόδημα, η θεωρητικά «ελεύθερη επιλογή» του δεν είναι πάντα πραγματικά ελεύθερη.
Γι’ αυτό η προστασία του ανέργου και η προστασία του εργαζομένου είναι δύο πλευρές του ίδιου ζητήματος.
Τι γίνεται όταν ο εργοδότης παραβιάζει τη νομοθεσία;
Υπάρχει και ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα.
Τι γίνεται όταν ένας άνεργος αποδέχεται θέση που του υποδεικνύει η ΔΥΠΑ και στη συνέχεια ο εργοδότης δεν τηρεί βασικούς όρους της εργατικής νομοθεσίας;
Δεν μπορεί να τιμωρείται ο άνεργος για την παραβατικότητα του εργοδότη.
Αν ο εργοδότης παρανομεί, οι κυρώσεις πρέπει να αφορούν τον εργοδότη και όχι τον άνθρωπο που προσπάθησε να επιστρέψει στην εργασία.
Η πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει ότι η επιστροφή στην εργασία δεν σημαίνει απώλεια δικαιωμάτων.
Η Ευρώπη δεν είναι μόνο περικοπές
Η προστασία από την ανεργία αποτελεί βασικό στοιχείο των ευρωπαϊκών συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Τα κράτη έχουν διαφορετικούς κανόνες ως προς το ύψος και τη διάρκεια των παροχών, αλλά η λογική είναι ο συνδυασμός εισοδηματικής προστασίας και ενεργητικών πολιτικών για την επιστροφή στην εργασία.
Υπάρχουν μάλιστα χώρες με ιδιαίτερα ισχυρή προστασία, όπως το Βέλγιο, όπου η διάρκεια της παροχής ανεργίας έχει διαχρονικά αποτελέσει ιδιαίτερη περίπτωση στην Ευρώπη.
Άρα, όταν μιλάμε για «ευρωπαϊκές πρακτικές», ας μιλήσουμε για ολόκληρη την εικόνα.
Η προστασία του ανέργου και η προσπάθεια επιστροφής στην εργασία δεν είναι αντίθετες έννοιες. Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.
Χρειαζόμαστε συλλογικές συμβάσεις και αξιοπρεπείς μισθούς
Η πραγματική πολιτική για την εργασία δεν μπορεί να εξαντλείται στο πόσο γρήγορα θα σταματήσει ένα επίδομα.
Χρειάζεται επαναφορά και ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, ώστε οι εργαζόμενοι να έχουν σαφείς και κατοχυρωμένους όρους αμοιβής και εργασίας.
Χρειάζεται ουσιαστικός έλεγχος της αγοράς εργασίας, αντιμετώπιση της υποδηλωμένης και αδήλωτης εργασίας και αποτελεσματική προστασία όσων διεκδικούν τα δικαιώματά τους.
Γιατί δεν μπορεί από τη μία πλευρά να ζητάμε από τον άνεργο να αποδεχθεί οποιαδήποτε εργασία και από την άλλη να αφήνουμε ανεξέλεγκτες πρακτικές που πιέζουν τον εργαζόμενο να απεμπολεί δικαιώματα για να κρατήσει τη δουλειά του.
Η εργασία πρέπει να προστατεύει τον άνθρωπο και όχι η ανάγκη για εργασία να χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης εναντίον του.
Ως Εργατικό Κέντρο Πέλλας ζητάμε:
• Να μην υπάρξει οριζόντια μείωση της διάρκειας του επιδόματος ανεργίας.
• Να διασφαλιστεί ότι το επίδομα θα αποτελεί πραγματικό δίχτυ ασφαλείας για τον εργαζόμενο που χάνει τη δουλειά του χωρίς δική του υπαιτιότητα.
• Να λαμβάνεται υπόψη η εποχικότητα κλάδων όπως η μεταποίηση και επεξεργασία αγροτικών προϊόντων στην περιοχή μας.
• Η ΔΥΠΑ να λαμβάνει υπόψη τα προσόντα, την ειδικότητα και την επαγγελματική εμπειρία του ανέργου κατά την υπόδειξη θέσεων εργασίας.
• Να μην επιβάλλονται κυρώσεις σε άνεργο όταν αποδέχεται θέση μέσω της ΔΥΠΑ και ο εργοδότης παραβιάζει την εργατική νομοθεσία. Η ευθύνη πρέπει να βαραίνει τον εργοδότη που παρανομεί.
• Να ενισχυθούν ουσιαστικά οι έλεγχοι για την υποδηλωμένη και αδήλωτη εργασία, τις παραβιάσεις ωραρίου, αδειών και αποδοχών.
• Να προστατεύονται οι εργαζόμενοι που καταγγέλλουν ή διεκδικούν τα νόμιμα δικαιώματά τους.
• Να επανέλθει και να ενισχυθεί ο θεσμός των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, ως βασικός μηχανισμός προστασίας των εργαζομένων.
• Να δημιουργηθούν περισσότερες σταθερές και αξιοπρεπώς αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Απευθυνόμαστε δημόσια στην Κυβέρνηση, στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, στη ΔΥΠΑ και σε όλους τους αρμόδιους θεσμικούς φορείς.
Οι εργαζόμενοι δεν θέλουν να ζουν με επίδομα. Θέλουν να ζουν από τη δουλειά τους.
Όταν όμως χάνουν τη δουλειά τους χωρίς δική τους ευθύνη, δικαιούνται ένα πραγματικό δίχτυ ασφαλείας μέχρι να μπορέσουν να ξαναβρούν εργασία.
Το επίδομα ανεργίας δεν είναι προνόμιο και δεν είναι αντικίνητρο για εργασία.
Είναι ασφαλιστική προστασία που έχει δημιουργηθεί από την εργασία και τις εισφορές των ίδιων των εργαζομένων.
Και αν πραγματικά θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την ανεργία, ας αντιμετωπίσουμε πρώτα την έλλειψη θέσεων εργασίας, την εποχικότητα, τους χαμηλούς μισθούς, την υποδηλωμένη εργασία και την εργοδοτική παραβατικότητα.
Γιατί η προστασία του ανέργου δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι μια αγορά εργασίας που πολλές φορές αναγκάζει τον εργαζόμενο να επιλέξει ανάμεσα στην ανεργία και στην απεμπόληση των δικαιωμάτων του.
Θεανώ Ζουρνατζίδου
Πρόεδρος Εργατικού Κέντρου Πέλλας
