Ποια Συρία αποκαθιστά σήμερα η διεθνής κοινότητα — τη Συρία της ειρήνης ή τη Συρία της σιωπηλής εκδίκησης;
Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την εκρηκτική άνοδό του στην εξουσία, ο πρώην τζιχαντιστής Άχμαντ αλ Σαράα φτάνει στον Λευκό Οίκο.
Θα τον δούμε να ανταλλάσσει χειραψία και χαμόγελα στην Ουάσιγκτον με τον άνθρωπο που κάποτε ο ίδιος πολεμούσε σε μία σκηνή βγαλμένη από πολιτικό θρίλερ – ή από ένα προσεκτικά σκηνοθετημένο σχέδιο επανένταξης ενός «επικίνδυνου παρελθόντος» στον δυτικό κόσμο.
Ο Αλ Σαράα, που είχε πολεμήσει στο Ιράκ εναντίον αμερικανικών δυνάμεων και στη συνέχεια ίδρυσε τζιχαντιστική οργάνωση στη Συρία συνδεόμενη με την Αλ Κάιντα, εμφανίζεται σήμερα ως «εκδημοκρατιστής» της νέας εποχής.
Από τον Ιανουάριο, όταν αυτοανακηρύχθηκε πρόεδρος μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, έχει πραγματοποιήσει είκοσι διεθνείς επισκέψεις, χτίζοντας σχέσεις με Ριάντ, Άγκυρα, Μόσχα, ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και τώρα Ουάσιγκτον.
Οι εικόνες από τη Δύση είναι η επιτομή της επιλεκτικής μνήμης. Ο «νεαρός, δυναμικός ηγέτης» έχει στο παρελθόν κρατήσει όπλο απέναντι στους ίδιους στρατιώτες που σήμερα τον υποδέχονται με τιμές αρχηγού κράτους.
Η «νέα Συρία» και η παλιά βία
Την ώρα που στην Ουάσιγκτον στρώνονται κόκκινα χαλιά (και ανά την Ευρώπη αντιμετωπίζεται ως ισότιμος συνομιλητής), στο εσωτερικό της Συρίας η βία έχει απλώς αλλάξει πρόσημο. Όπως καταγράφει σε εκτενές ρεπορτάζ του το BBC, το κύμα δολοφονιών και απαγωγών έχει πάρει διαστάσεις σιωπηλού πογκρόμ.
Οι νέοι στόχοι είναι Αλαουίτες — η θρησκευτική κοινότητα του ανατραπέντος Μπασάρ αλ Άσαντ, αλλά και Χριστιανοί που κάποτε είχαν ταχθεί στο πλευρό του.
Στην επαρχία της Χομς, οι μαρτυρίες που συγκέντρωσαν οι ρεπόρτερ του BBC σκιαγραφούν μια χώρα όπου η ειρήνη έχει γίνει προέκταση του πολέμου. Μασκοφόροι επιτίθενται με μοτοσικλέτες σε χωριά, ανοίγοντας πυρ χωρίς προειδοποίηση. Τα θύματα δεν είναι στρατιώτες ή πρώην αξιωματούχοι, αλλά δάσκαλοι, αγρότες, παιδιά.
Στο χωριό Ανάζ, στο λεγόμενο «Φαράγγι των Χριστιανών», δύο άνδρες, ο Ουισάμ και ο Σαφίκ Μανσούρ, έπεσαν νεκροί από τα πυρά ενός άγνωστου επιβάτη σε μηχανή. «Τα όπλα μάς τα πήραν και τα άφησαν στα χέρια των αντιπάλων», είπε ο πατέρας του Ουισάμ στους ρεπόρτερ. «Σήμερα είναι ο γιος μου, αύριο μπορεί να είμαι εγώ».
Οι Αλαουίτες στο στόχαστρο
Μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά, στην ίδια επαρχία, άλλοι σκοτωμοί αποκαλύπτουν την εκδικητική λογική που έχει καταπιεί τη Συρία. Ο Σαάμπαν αλ Εζελντίν, ένας 46χρονος παντοπώλης, πυροβολήθηκε τρεις φορές έξω από το μαγαζί του.
Ο αδελφός του περιγράφει στο BBC: «Τον σκότωσαν επειδή ήταν Αλαουίτης. Τίποτα άλλο. Ήταν αγαπητός απ’ όλους – και τώρα είναι νεκρός».
Η Συριακή Δικτυακή Οργάνωση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα καταγράφει τουλάχιστον 40 Αλαουίτες νεκρούς στη Χομς μέσα σε πέντε μήνες — ανάμεσά τους ένας φοιτητής, μια δασκάλα, ένα 14χρονο κορίτσι, η Γκίνα, που σκοτώθηκε στο μπαλκόνι του σπιτιού της από σφαίρες αγνώστων.
«Ήταν το καλύτερο παιδί», λέει η μητέρα της. «Πίστεψα ότι μετά την πτώση του Άσαντ θα ζούσαμε ελεύθερα. Τώρα φοβάμαι κάθε φορά που ακούω μηχανή να περνά».
Ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη
Η νέα μεταπολεμική τάξη πραγμάτων δεν έχει φέρει ειρήνη, αλλά επιλεκτική ατιμωρησία. Ο προσωρινός υπουργός Δικαιοσύνης της Συρίας υπόσχεται δημόσιες δίκες για εγκλήματα μίσους, ωστόσο οι υποσχέσεις μένουν στα χαρτιά.
Καμία από τις δολοφονίες στη Χομς ή στο Φαράγγι των Χριστιανών δεν έχει εξιχνιαστεί.
Οι οικογένειες των θυμάτων σωπαίνουν από φόβο. Η κοινωνία των Αλαουιτών συρρικνώνεται και ερημώνει, με πολλούς να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους.
Η ειρωνεία είναι πως οι ίδιοι οι άνθρωποι που κάποτε κατηγορήθηκαν για προνομιακή σχέση με το καθεστώς Άσαντ, τώρα αποτελούν τους νέους απόκληρους της «απελευθερωμένης Συρίας».
Η διπλωματία του λήθαργου
Κι όμως, η διεθνής σκηνή μοιάζει να έχει ξεχάσει τη Συρία του αίματος. Οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για να την «κερδίσουν» ξανά: η Μόσχα κρατά το ναυτικό της σταθμό στην Ταρτούς, η Άγκυρα και το Ριάντ επενδύουν πολιτικά και οικονομικά, ενώ η Ουάσιγκτον ποντάρει στον πρώην εχθρό της, προσφέροντάς του ένα νέο προφίλ – αυτό του δυτικότροπου μεταρρυθμιστή.
Ο ίδιος ο Αλ Σαράα φρόντισε να τοποθετήσει τη ρητορική του εκεί που η Δύση νιώθει άνετα: «Δεν ευθυγραμμιζόμαστε πια με κανέναν, επιλέγουμε συνεργασίες με όλους», είπε πρόσφατα στο 60 Minutes. Πίσω όμως από τη φράση αυτή κρύβεται ένα καθεστώς χωρίς θεσμούς, χωρίς διαφάνεια, χωρίς δικαιοσύνη.
Ποια Συρία αποκαθιστά η Δύση;
Η εικόνα του πρώην τζιχαντιστή να χαμογελά δίπλα στον Αμερικανό πρόεδρο είναι η πιο οδυνηρή υπενθύμιση ότι η διεθνής πολιτική μετρά με άλλα μέτρα το αίμα.
Όταν το ρεπορτάζ του BBC δείχνει 14χρονα κορίτσια δολοφονημένα επειδή γεννήθηκαν Αλαουίτισσες, και οι ηγέτες της Δύσης υποδέχονται τον άνθρωπο που ηγήθηκε μιας βίαιης ανατροπής, το ερώτημα είναι αναπόφευκτο: Ποια Συρία αποκαθιστά σήμερα η διεθνής κοινότητα — τη Συρία της ειρήνης ή τη Συρία της σιωπηλής εκδίκησης;
