Σαν σήμερα το 1940, οι σειρήνες πολέμου ξυπνούν την Αθήνα και σταδιακά όλη την Ελλάδα.
Αυτές οι σειρήνες ήταν και η επίσημη είσοδος της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην οικία του στην Κηφισιά, ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς απαντά στον Ιταλό πρέσβη Εμανουέλε Γκράτσι με τη φράση «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο»).
Η άρνησή του, αν και δεν περιείχε τη λέξη «Όχι», θα μετουσιωθεί μέσα σε λίγες ώρες στο πιο εμβληματικό σύνθημα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ο Γκράτσι περιέγραψε τη σκηνή στα απομνημονεύματά του: «Μου απήντησε “Όχι!”. Έφυγα υποκλινόμενος με τον βαθύτερο σεβασμό προ του γέροντος αυτού, που προτίμησε τη θυσία αντί της υποδουλώσεως». Και έτσι, η Ελλάδα είπε το «Όχι» — όχι μόνο σε ένα τελεσίγραφο, αλλά στη λογική της υποταγής.
Στις 5:30 το πρωί, πριν καν λήξει η διορία, οι ιταλικές δυνάμεις εισβάλλουν στην Ήπειρο. Ο ελληνικός στρατός απαντά ακαριαία, με πρώτο νεκρό τον Βασίλειο Τσιαβαλιάρη, και η χώρα ολόκληρη μετατρέπεται σε πεδίο αντίστασης. Από τον Πειραιά μέχρι τα βουνά της Πίνδου, οι Έλληνες πολεμούν με αυταπάρνηση, κάνοντας πράξη το ανακοινωθέν του Γενικού Στρατηγείου: «Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους».
🇬🇷 Γιατί γιορτάζουμε την έναρξη του πολέμου και όχι την απελευθέρωση;
Γιατί η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες στον κόσμο που τιμούν την είσοδο σε έναν πόλεμο και όχι τη λήξη του; Γιατί η επέτειος είναι στις 28 Οκτωβρίου και όχι στις 12 Οκτωβρίου 1944, όταν οι Ναζί εγκατέλειψαν την Αθήνα.
Η 12η Οκτωβρίου του 1944, αν και σηματοδότησε την απελευθέρωση της πρωτεύουσας, δεν σήμαινε το ίδιο για ολόκληρη τη χώρα. Η Κρήτη παρέμεινε υπό γερμανική κατοχή μέχρι τον Μάιο του 1945, ενώ η Ελλάδα μπήκε σχεδόν αμέσως σε μια νέα, σκοτεινή περίοδο: τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Επιπλέον, η καθιέρωση της 12ης Οκτωβρίου ως εθνικής επετείου θα σήμαινε ότι το ελληνικό κράτος θα έπρεπε να τιμήσει τους μαχητές του ΕΛΑΣ, αυτούς που ουσιαστικά απελευθέρωσαν την πρωτεύουσα – κάτι που, σε μια διχασμένη Ελλάδα των δεκαετιών που ακολούθησαν, θεωρήθηκε αδύνατο. Δεν είναι τυχαίο ότι η Εθνική Αντίσταση αναγνωρίστηκε επίσημα μόλις το 1981, σαράντα χρόνια αργότερα.
Για πολλούς, η πιο ουσιαστική απάντηση έχει ήδη δοθεί από τον Μανώλη Γλέζο:
«Στην Ελλάδα γιορτάζουμε την έναρξη του αγώνα του 1821 και την έναρξη του πολέμου του 1940· όχι τα επινίκια. Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες τιμούν την απόφαση να αντισταθούν περισσότερο από την ίδια τη νίκη. Γιατί οι Έλληνες είναι λαός που αντιστέκεται και ανατρέπει αυτούς που τον καταπιέζουν.»
Η 28η Οκτωβρίου 1940 ήταν μία από τις ελάχιστες φορές στη σύγχρονη ελληνική Ιστορία που οι Έλληνες ενώθηκαν πέρα από ιδεολογίες και διχασμούς απέναντι σε έναν κοινό εχθρό – και γι’ αυτό παραμένει ημέρα ενότητας, θάρρους και περηφάνιας.
Όπως έγραψε ο Γιώργος Σεφέρης λίγα χρόνια μετά:
«Όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει. Μα είναι κι η περηφάνια της που δε σβήνει ποτέ.»
