Στο τραπέζι του Ecofin βρίσκεται σήμερα ένα από τα πιο «καυτά» θέματα για τους καταναλωτές και τη φορολογική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς συζητείται η αναθεώρηση της οδηγίας για την ειδική φορολογία των καπνικών προϊόντων.
Σήμερα, η συνολική φορολογική επιβάρυνση στα τσιγάρα στην Ελλάδα αγγίζει το 80% της τελικής τιμής λιανικής. Για ένα τυπικό πακέτο των 4,80 ευρώ, τα 3,83 ευρώ αντιστοιχούν στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και τον ΦΠΑ.
Στο τραπέζι των Βρυξελλών εξετάζεται η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οδηγίας, με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προβλέπει υπερδιπλασιασμό του ελάχιστου ευρωπαϊκού ΕΦΚ στα 215 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα, αυξάνοντας την ελάχιστη φορολογική βάση κατά 1,95 ευρώ ανά πακέτο. Ωστόσο, το επικρατέστερο συμβιβαστικό σχέδιο προκρίνει μια ηπιότερη και σταδιακή προσαρμογή, η οποία ξεκινά από τα 140 ευρώ το 2028 και φτάνει τα 200 ευρώ το 2032.
Αν και ορισμένα θεωρητικά σενάρια υπολογίζουν τις τιμές ακόμα και στα 13 ευρώ, η πραγματική ανατίμηση στο ράφι θα εξαρτηθεί από τον τελικό συμβιβασμό των κρατών-μελών, την απορρόφηση ή μετακύλιση του κόστους από τις καπνοβιομηχανίες και την παράλληλη επιβολή του ΦΠΑ και του αναλογικού φόρου.
Τι προβλέπουν τα σενάρια για τις αυξήσεις στις τιμές
Η ευρωπαϊκή πρόταση αποσκοπεί στη σύγκλιση των φορολογικών συντελεστών μεταξύ των κρατών-μελών και στην αυστηροποίηση της αντικaπνιστικής πολιτικής μέσω της αύξησης των εσόδων από τα τσιγάρα και τα νέα προϊόντα καπνού (όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού).
Το «ταβάνι» των 13+ ευρώ: Με βάση τις προτάσεις που επεξεργάζονται οι υπουργοί Οικονομικών της Ε.Ε., η σταδιακή ενσωμάτωση υψηλότερων ελάχιστων ορίων φορολογίας μπορεί να ωθήσει την τελική τιμή λιανικής ενός πακέτου σε επίπεδα-ρεκόρ, φτάνοντας ή και ξεπερνώντας τα 13 ευρώ.
Ευρύτερο φάσμα προϊόντων: Στο στόχαστρο δεν βρίσκονται πλέον μόνο τα παραδοσιακά τσιγάρα, αλλά και τα σύγχρονα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης, τα οποία μέχρι πρότινος απολάμβαναν πιο ευνοϊκής φορολογικής μεταχείρισης σε πολλές χώρες.
Η «μάχη» στις Βρυξέλλες και οι αντιδράσεις
Η σημερινή συνεδρίαση στις Βρυξέλλες αναμένεται ιδιαίτερα επίπονη, καθώς οι υπουργοί Οικονομικών της Ε.Ε. και σε αυτήν την περίπτωση εμφανίζονται διχασμένοι.
Από τη μία πλευρά, οι χώρες που πιέζουν για αυστηρότερους κανόνες υποστηρίζουν ότι η υγεία των πολιτών και η μείωση του καπνίσματος αποτελούν αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα, ενώ παράλληλα τα αυξημένα έσοδα θα τονώσουν τα δημόσια ταμεία.
Από την άλλη πλευρά, κράτη-μέλη εκφράζουν φόβους ότι οι υπερβολικές αυξήσεις θα λειτουργήσουν ως «μαγνητική» δύναμη για την αύξηση του λαθρεμπορίου καπνικών προϊόντων, πλήττοντας τα νόμιμα δίκτυα εμπορίας και οδηγώντας σε απώλεια εσόδων αντί για αύξηση.
Η Ιρλανδική Προεδρία έχει προωθήσει νέα συμβιβαστικά κείμενα, επιχειρώντας να γεφυρώσει τις διαφωνίες για τη δομή των φόρων, τα ελάχιστα επίπεδα επιβάρυνσης και τους κανόνες εφαρμογής. Η προσπάθεια πέρασε από τις τεχνικές διαπραγματεύσεις και τους μόνιμους αντιπροσώπους, με στόχο να φτάσει στους υπουργούς μια βάση πολιτικής συνεννόησης.
Η Ελλάδα ζητά μεγαλύτερα περιθώρια προσαρμογής, προβάλλοντας τον κίνδυνο μια απότομη επιβάρυνση να μετακινήσει κατανάλωση από τη νόμιμη στην παράνομη αγορά. Παράλληλα, θέτει ζήτημα ανταγωνιστικότητας για την εγχώρια καπνοβιομηχανία, τις επενδύσεις και την εξαγωγική δραστηριότητα του κλάδου.
Ανάλογες επιφυλάξεις διατυπώνουν η Ιταλία και η Ρουμανία, ενώ οι διαφωνίες επεκτείνονται και στη φορολόγηση των νέων προϊόντων νικοτίνης.
